Namens de Staat der Nederlanden heeft Energie Beheer Nederland (EBN) een 40%-aandeel genomen in de Nederlandse activiteiten van Cuadrilla, DSM en Queensland naar schaliegas of steenkoolgas willen boren in Nederland. Dat betekent dat EBN voor 40% de kosten draagt van de opsporingswerkzaamheden. EBN is wettelijk bevoegd deze participatie bij elke mijnbouwconcessie te vragen. Het kan dit bij proefboringen ook achterwege laten. De participatie door EBN helpt het boren naar olie en gas in Nederland op gang. In het geval van schaliegas helpt het dus een omstreden vorm van fossiele brandstofwinning op gang met een opstartpremie.

Amerikaanse toestanden
Er zijn ook, als investering bezien, vraagtekens te zetten bij de participaties van EBN in de schaliegas bedrijven. Olie analist Arthur Berman vergeleek in augustus 2011 de opbrengst/winst van tal van schaliegasvelden in de Verenigde Staten met het door de betrokken bedrijven naar buiten gebrachte beeld over winstgevendheid en productieverloop. Hij concludeerde dat maar weinig bedrijven winst weten te maken op schaliegas, en dat de productie verwachtingen tot wel 100% worden overdreven. Volgens hem spelen veel bedrijven op de hype rond schaliegas een pyramidespel door steeds nieuwe investeerders binnen te halen die de tegenvallende financiële resultaten maskeren.

Berman’s analyse wordt bevestigd door honderden pagina’s met e-mails en interne documenten van de industrie, overheid en analisten. De New York Times wist hier in 2011 de hand op te leggen. De krant plaatste de e-mails integraal op haar website. In de stukken zijn o.a. advocaten, geologen en marktanalisten sceptisch over de hoge productie verwachtingen van bedrijven. Ze vragen zich af of bedrijven met opzet, en zelfs illegaal, de productiviteit van hun putten en de omvang van hun reserves overdrijven.

Vanuit de Amerikaanse politiek klinkt nu de roep om een onderzoek door de financiële waakhond van de Verenigde Staten, de Securities and Exchange Commission (SEC). Een dergelijk onderzoek zou duidelijk moeten maken of de aardgas-industrie een nauwkeurig beeld heeft geschetst aan investeerders van de winstgevendheid op lange termijn van hun putten en de hoeveelheid gas die de putten kunnen produceren. De SEC wil nog niet zeggen of er een onderzoek komt, maar verschillende bronnen in de industrie zelf bevestigen het bericht dat het onderzoek gestart is.

Nederlandse twijfels
Nederland kent ook experts die twijfelen aan de economische haalbaarheid van schaliegas winning en de business case van bedrijven als Cuadrilla. In een artikel over dalende conventionele gasproductie in Europa, laten Ruud Weijermars (de onconventioneel gas expert van de TU Delft) en Elaine Madsen zich laatdunkend uit over de financiële slagkracht van Cuadrilla. Ze verbazen zich over de deelname van EBN.

De winning van schaliegas of steenkoolgas zal in Nederland vanwege strengere regelgeving, meer omwonenden en hogere arbeidskosten duurder zijn dan in de Verenigde Staten.

Naast de productie uit kleine velden (30 miljard kubieke meter gas) produceert Nederland jaarlijks zo’n 40-50 miljard kubieke meter uit het Slochteren veld. Het EBN wil dat Nederland tot 2030 jaarlijks 30 miljard kubieke meter gas uit kleine velden produceert. Het Slochteren gasveld is dan goeddeels leeg. De huidige verwachting voor het jaar 2030 is echter slechts 12 miljard kubieke meter productie uit kleine velden. Volgens EBN is 400 miljard kubieke meter aan schaliegas gemakkelijk te produceren. Staatstoezicht op de Mijnen meldt dat het ook zou kunnen dat het in Nederland maar om ‘enkele’ miljarden kuubs gaat. De vraag is of EBN niet wat te amechtig haar productie doelstellingen volgt en of het wel genoeg oog heeft voor de financiële risico’s die aan schaliegas kleven.

De rode draad van de ASPO 9 conferentie is het Europese energie beleid in de context van peak oil en dure energie. De olieprijs is vandaag de dag alweer bijna 100 dollar per vat, net nu we uit de economische crisis aan het krabbelen zijn. De dimensie van Europees energie beleid wordt extra benadrukt door een speciale bijeenkomst in het Europese Parlement op 3 mei. De conferentie heeft ook een regionaal karakter dankzij een extra evenement in het parlement van Wallonië op 26 April, een geschikte locatie door het bewustzijn van het parlement over Peak Oil, met name via haar Peak Oil commité opgezet via een algemene stemming op 16 Juli 2008. Elk van deze extra evenementen heeft een eigen programma en is publiekelijk toegankelijk.

De toename in het olieverbruik is zorgwekkend. De Nederlandse overheid doet niets om de aankomende krapte op de oliemarkt het hoofd te bieden. De mondiale aardolieproductie zal in de komende jaren nauwelijks stijgen, en in 2020 fors lager liggen dan nu. Als gevolg van de dalende productie in westerse olieproducerende landen, en de gebrekkige investeringen in aardolievelden in het Midden-Oosten en Rusland door de politieke situatie. Het onderzoek van Peakoil Nederland bevestigd daarmee de waarschuwingen uit het vandaag gepubliceerde World Energy Outlook 2009 van het Internationaal Energie Agentschap (IEA) . Daarin laat de energiewaakhond uit Parijs zien dat men nog steeds, net als vorig jaar,binnen enkele jaren een tekort aan olie verwacht waar regeringen zich op zouden moeten voorbereiden. Ondanks de economische crisis en gestaag stijgende olieprijzen.

Het Nederlandse beleid scoort wel uitstekend in het beheren van de aardgasvoorraad. Dankzij het energie- & klimaatbeleid gaan de aardgasreserves langer mee. Nederland wordt naar verwachting van Peakoil Nederland pas een netto-importeur van aardgas in 2025, doordat de productie van Slochteren na 2020 snel zal dalen.

Het onderzoek van Peakoil Nederland is gebaseerd op cijfers uit het rapport ‘verkenning Schoon en Zuinig’ van Energie Onderzoeks Centrum Nederland (ECN) en het Planbureau van de Leefomgeving. Daarin zijn de effecten van de beleidsmaatregelen die het kabinet heeft getroffen gekwantificeerd. Peakoil Nederland heeft deze vertaald naar het effect op de energiemix tot aan 2020. Die energiemix is daarna getoetst aan de beschikbaarheid van aardolie, en aardgas.

Het rapport, Schoon en Zuinig, maar ook fossiel arm genoeg? is ook te vinden bij www.peakoil.nl/rapporten.

Hadders beweerd: ‘Zo is de productie van biodiesel is nu al grootschalig. Die bedraagt ongeveer twee miljoen vaten per dag’. Volgens de statistieken van het Internationaal Energie Agentschap werd in 2008 echter een totaal van 1,45 miljoen vaten per dag aan biobrandstoffen geproduceerd. Het aandeel biodiesel daarvan was maar 255.000 vaten per dag. De productie van biodiesel is dus een factor zes lager dan Hadders denkt. De opschaling van biobrandstofproductie is geen gemakkelijke klus. Te vaak wordt de schaalbaarheid van biobrandstoffen sterk overschat door uit te gaan van theoretische studies die alleen maar het mogelijke potentieel berekenen. Zo schrijft Hadders dat biodiesel in ‘potentie twintig tot dertig procent van de wereldwijde vraag naar dieselolie’ zou kunnen dekken. We hebben het echter wel over een wereldwijde consumptie van 23.5 miljoen vaten per dag aan diesel. Uitgaande van twintig procent aan de vraag naar dieselolie gedekt door biodiesel, en het buiten beschouwing laten van de zeer hoge energiekosten die nodig zijn voor de productie van biodiesel, hebben we het over een productie van minimaal 4,7 miljoen vaten per dag aan biodiesel. Dat betekent dat in een gunstig scenario een vertwintigvoudiging van de productie nodig is om een aandeel van 20% te behalen in de dieselconsumptie.

Figuur 1 – wereldproductie van biobrandstoffen van 2002 tot en met juli 2009. Afbeelding afkomstig uit de Oilwatch Monthly van augustus.

In 2014 zal volgens de laatste ramingen van het Internationaal Energie Agentschap de productie van biodiesel circa 350,000 vaten per dag bedragen. Een stijging die in geen verhouding staat met de door Hadders aangehaalde 20% van de markt of minimaal 4,7 miljoen vaten per dag aan biodieselproductie. Het gebrek aan inzicht in de cijfers van de biodieselmarkt, en het gebrek aan algehele cijfermatige onderbouwing van haar verhaal, geeft de boodschap van de VNBI over de mogelijkheden van biodiesel een hoog luchtkasteel gehalte. Het is te hopen voor haar geloofwaardigheid dat de VNBI correcte cijfers gaat hanteren. Dit opdat een betere discussie kan ontstaan over de noodzaak van een bredere energiemix. Een beginsel dat Peakoil Nederland deelt met de VNBI, hoewel er waarschijnlijk verschil van visie is over de invulling van dit beginsel.

Tabel 1 – overzicht van biodieselproductie in 2008 en een voorspelling tot 2014 van het Internationaal Energie Agentschap. Afkomstig uit de Medium Term Oil Market Outlook.

Voor iedereen die een betere grip wil krijgen op de cijfers van vloeibare brandstofproductie, waaronder aardolie en biobrandstoffen, raden we aan om onze maandelijkse nieuwsbrief Oilwatch Monthly te downloaden en lezen. Daarin zijn de laatste statistieken voor de gehele oliemarkt te vinden.