Piekolie nieuwsupdate: week 19

12 may 2015. Bijdrage geleverd door Gertjan Cobelens.

Samengesteld door Gertjan Cobelens

Een machtige hedgefondsmanager verpulvert het verdienmodel van het schaliewezen; het Internationaal Energieagentschap is weer een tikkeltje somberder over de vooruitzichten van de duurzame revolutie; de energietoekomst volgens ExxonMobile kan in Brussel op weinig instemming rekenen; Shells Arctische aspiraties stuiten op nieuwe tegenslag; en een plechtig naschrift bij wijze van afscheid: Nietzsche en piekolie.

Fut

Wat dramatisch gesteld wordt in de schalieformaties van Texas en Noord-Dakota de toekomst van het oliebedrijf beslist. Lukt het hier niet om de onconventionele winning tot een succes te maken, onder omstandigheden die even uniek als gunstig zijn – een extreem lage rente, kwantitatieve verruiming en dus een tsunami aan geld dat op behoorlijke rendementen jaagt, gekoppeld aan een effectieve mythevorming waarin investeren in de eigen energieonafhankelijkheid bijna als een patriottistische plicht geldt – dan zal dat investeerders kopschuw maken en komen veel toekomstige onconventionele olieprojecten in het geding.

Om de ‘schalierevolutie’ te kunnen rekken is geld nodig, heel veel geld, in maart alleen al 30,6 miljard dollar van durfkapitalisten en vermogensfondsen. Vorige week schreven we nog dat de schaliesector opmerkelijk veel succes heeft met het aantrekken van vers geld, maar daar zou weleens verandering in kunnen komen.

Op de Sohn Investment Conference in New York vormt de toespraak van David Einhorn, de manager van een van ’s werelds succesvolste hedgefondsen Greenlight Capital, het jaarlijks terugkerend hoogtepunt. Meestal komt hij met aanbevelingen, afgelopen maandag was het echter een waarschuwing. ‘We object to oil fracking because the investment contaminates returns,’ stelde hij. En inderdaad, de grote vermogensbeheerders die het diepst in de schalieolie zitten, Carlyle, Apollo en KRR, zagen het afgelopen halfjaar respectievelijk 68, 79 en 94 procent van hun winst in rook opgaan. Verder richtte Einhorn zijn pijlen vooral op Pioneer Natural Resources (‘we call it the motherfracker’), EOG Resources Inc (de ‘fatherefracker’), Continental Resources, Whiting Peroleum en Concho Resources, en hij deed dat in bewoordingen die niets aan duidelijkheid te wensen overlaten: ‘Pioneer's business model is like using $50 bills to counterfeit $20s’, ‘Either way the frackers are fracked’ en ‘Many are buying frackers as a higher oil price play… A better alternative: buy oil.’ Zijn slotconclusie: ‘These companies have negative development economics, meaning that aside from a few choice locations, they don’t earn a positive return on capital, but have a nearly infinite supply of negative return opportunities.’

Een dag later deed The Wall Street Journal, van oudsher een van de grootste frackingfans, nog een poging de schade te beperken, maar ook daar lijkt de fut eruit. De commentator van dienst Maureen Farrell kwam niet verder dan de opmerking dat genoemde bedrijven toch ook weer niet zulke heel ongeschikte overnamekandidaten zijn. Nou ja, dat wil zeggen, als ze om te beginnen eerst eens een eerlijk prijskaartje op hun reserves plakken.

Paul Mobbs wijst in zijn stuk voor The Ecologist niet alleen op de financiële perikelen van de schaliebranche, maar suggereert dat de problemen dieper gaan. Hij citeert uit het jongste Drilling Productivity Report (DPR) van de EIA en het bijbehorende persbericht: ‘It indicates a change in the crude oil production growth patterns in three key oil producing regions… The DPR estimates include the first projected declines in crude oil production in these regions since publication of the DPR began in October 2013.’ Samen met de nieuwe analyse van het Post Carbon Institute vormt dit volgens Mobbs een vingerwijzing dat de drie belangrijkste schalieformaties hun piekproductie weleens bereikt kunnen hebben. En zelfs al is dat niet het geval, dan nog stelt de prijsdynamiek – ‘too little “cheap energy” to enable economic growth, too low a return on capital to allow investment in higher production’ – een grens aan hoeveel olie er gewonnen kan worden.

Grenzen aan de groei vormen ook het uitgangspunt van Gail Tverbergs post ‘Why We Have an Oversupply of Almost Everything (Oil, labor, capital, etc.)’. Lage prijzen die het resultaat zijn van een krimpende vraag vormen in haar model een belangrijke indicator dat we nu al op die grenzen stuiten. In onze huidige economieën zijn prijzen en lonen nauw met elkaar verbonden. Stagnerende en/of dalende lonen leiden tot wat ze een ‘betaalbaarheidscrisis’ noemt. Met het afnemende aantal goedbetalende banen, zo stelt Tverberg, slinkt ook het vermogen een hogere olieprijs te betalen. Zo bezien is piekolie dus niet het resultaat van problemen aan de aanbodzijde, maar het ‘onvermijdelijke’ uitvloeisel van een eroderende vraag.

Urgentie

Maria van der Hoeven, nog even het hoofd van het Internationaal Energieagentschap, heeft de internationale gemeenschap bij de presentatie van het rapport Energy Technology Perspectives 2015 te verstaan gegeven de investeringen in schone energietechnieken fors op te voeren. Momenteel bedragen die zo’n 17 miljard dollar per jaar. Wil de wereld de klimaatverandering echter tot twee graden beperken, dan zal dat bedrag moeten worden verdrievoudigd. Opnieuw schetst het IEA een somber toekomstbeeld: gaan we op de huidige weg voort, dan resulteert dat aan het eind van de eeuw in een temperatuurstijging van zes graden; worden alle voornemens en maatregelen die tot nog toe zijn overeengekomen netjes doorgevoerd, dan stokt de thermometer bij een stijging van vier graden; is ons streven de stijging tot twee graden te beperken, dan moet er dus veel, heel veel extra gebeuren.

Zowel de analyse als de noodzakelijke maatregelen – een kleine greep uit een uitputtend pakket: de ware kosten van de elektriciteitsopwekking in de prijs doorberekenen, geen nieuwe kolencentrales bouwen die niet op zijn minst op ccs zijn voorbereid, de versnelde penetratie van elektrische voertuigen, het opvoeren van de klimaataanpassingen aan bestaande gebouwen – lijken bedroevend veel op die van het eerste Energy Technology-rapport uit 2006. Alleen het gematigd optimistische slotakkoord uit 2006 (‘The analysis demonstrates that a more sustainable energy future is within our reach, but urgent action is needed to stimulate R&D, to demonstrate and deploy promising technologies, and to provide clear and predictable incentives for low carbon options and diverse energy sources’) is nu vervangen door een urgentere boodschap (‘Never has the promise of clean energy technology been so great. Yet, ETP 2015 also highlights that never have the challenges surrounding deployment of the proper solutions been so daunting. We need to start thinking differently about what we can do to change the current sluggish pace towards sustainable change.’)

Confrontatie

William Colton, hoofd strategische planning van ExxonMobil, kreeg bij een bezoek aan het Centre For European Policy Studies, een door Brussel betaalde denktank, het vuur na aan de schenen gelegd. Op Energypost.eu doet Mike Parr verslag van de confrontatie. Colton was uitgenodigd om de visie van Exxon op de energietoekomst toe te lichten. Kennelijk had hij de verkeerde PowerPoint presentatie meegebracht, die ten behoeve van een publiek van louter ‘Tea Party’-Republikeinen, want in zijn hele toespraak kwam het woord klimaatverandering niet één keer langs en presenteerde hij kostenramingen voor uiteenlopende energiebronnen (drie keer raden welke als goedkoopste uit de bus kwam) die met al het bekende onderzoek op dit gebied in tegenspraak zijn.

Ook voor Shell was het opnieuw geen droomweek. Het concern heeft eindelijk een schikking getroffen over de schoonmaak van de Nigerdelta en gaat ergens tussen de 150 en 500 miljoen dollar betalen voor het opruimen van wat volgens velen de grootste olieramp uit de geschiedenis is.

Om de kans op een volgende olieramp te verkleinen, heeft de nieuwe burgermeester van Seattle Ed Murray besloten dat het concern een speciale vergunning moet aanvragen om het boormaterieel en een sleepboot in zijn haven te mogen stallen. Zeer tegen de zin van het stadsbestuur is Seattle namelijk de thuishaven voor Shells Arctische aspiraties. In een verklaring stelde Murray: ‘To prevent the full force of climate change, it’s time to turn the page on things like coal trains, oil trains and oil drilling rigs. It’s time to focus on the economy of the future: electric cars and transit, green homes and environmentally progressive businesses.’

Tot slot reisde Ben van Beurden de afgelopen week met bezwaard gemoed naar China af om er hun zegen over de voorgenomen overname van BG af te smeken. Zoals we hier al schreven, is het lang niet ondenkbaar dat China de overname geheel of gedeeltelijk zal torpederen. Volgens Bloomberg vormen de Australische lng-projecten van Shell en BG de voornaamste potentiële struikelblokken.

Naschrift: Nietzsche en piekolie

Toen Nietzsche God in De vrolijke wetenschap doodverklaarde, verkondigde hij niets nieuws. Sinds Kant het op zich had genomen het christendom te redden door alleen het christelijke waardestelsel te behouden, was het verscheiden van de heer in grote kringen van de negentiende-eeuwse intelligentsia allang gemeengoed. Waar Nietzsche op doelde was dat met de dood van God ook het hele bijbehorende systeem van waarden rijp was voor de grafdelver.

Het grote seculiere project van de Mens als de Onderwerper van de Natuur lijkt al even dood en begraven – het beeld van een tirannieke mens die in een voortdurende staat van oorlog verkeert met zijn natuurlijk omgeving kent steeds minder aanhangers, daar is het te oorlogszuchtig voor en riekt het te veel naar hybris – maar net als het christelijke waardensysteem in de negentiende eeuw is ook hier het bijbehorende stelsel van waarden nog altijd springlevend. Die Mens heeft trouwens niets van doen met jij of ik. Die is een mythische held, een onversaagde strijder wiens lange, kronkelige en onstuitbare tocht van de grot naar de sterren nog dagelijks wordt bezongen. In zijn meest onversneden vorm vind je Hem terug bij de popularisators van de sterrenkunde. Van Carl Sagan tot Brian Cox tot Stephen Hawking, allemaal wijzen ze ons de weg naar de sterren en spiegelen ze ons voor dat we de ruimte wel moeten koloniseren, omdat daar nu eenmaal ons lot ligt of omdat we er hier zo’n chaos van gemaakt hebben dat ons geen andere keus rest. Nog even afgezien van de morele implicaties en de ongelukkige connotaties van zo’n jacht op Lebensraum, klinkt hier ook een fundamenteel misverstand in door. We zijn simpelweg aan deze planeet geklonken vanwege iets wat je het dividend van de biosfeer zou kunnen noemen. Ecologisch econoom Robert Constanza heeft in 1997 en later nog eens in 2005 berekend dat dat dividend jaarlijks grofweg het drievoudige van het mondiale bbp bedraagt. Zonder dat dividend valt er niets te koloniseren. Goed beschouwd is die hele sterrenfantasie dus de ultieme middelvinger naar de biosfeer, de totale ontkenning van het feit dat we er compleet van afhankelijk zijn.

Sporen van de militaristische metafoor van de Mens als de Onderwerper van de Natuur vind je ook dichter bij huis terug. Zoals generaals gebogen over hun stafkaarten er graag van uitgaan dat wie eenmaal onderworpen is onderworpen blijft, zo menen wetenschappers al te vaak dat zodra de natuur getemd is die getemd blijft. Een dure misvatting, zo blijkt bijvoorbeeld uit het vindingrijke verzet van bacteriën tegen antibiotica, waardoor we ons langzaamaan op mogen maken voor het tijdperk van na de penicilline, of uit de teloorgang van de groene revolutie van de jaren zestig en zeventig, die dreigt te stranden doordat insecten en onkruid steeds resistenter worden voor verdelgers. Op steeds meer plekken moeten we steeds ingrijpendere en wanhopigere maatregelen treffen om de natuur door onze hoepeltjes te laten springen. Illustratief daarvoor is de oliewinning. De ontketening van fossiele brandstoffen bracht de belofte van eeuwige goedkope en overvloedige energie. Uit de wanhopige jacht op onconventionele olie blijkt hoe diep we letterlijk moeten zinken om die belofte nog even te kunnen rekken.

Maar het waardesysteem van de Mens als Onderwerper van de Natuur komt misschien wel het duidelijkst tot uiting waar je dat het minst verwacht. Bij de wetenschappers die uit bezorgdheid over het milieu het begrip antropoceen hebben gemunt, de idee dat de mens zo machtig is dat zij de biosfeer kan vernietigen die ons bestaan mogelijk maakt.

Hier stuiten we op de meest fundamentele misvatting. De mens heeft de natuur namelijk nooit echt onderworpen, want de macht die we ons toedichten behoort ons helemaal niet toe, die hebben we slechts tijdelijk aan de natuur ontfutseld door er in sneltreinvaart waanzinnige hoeveelheden fossiele brandstoffen – het energierijkste goedje aan deze kant van het universum – doorheen te jagen. De enorme voorspoed en de technologische revoluties die dat te weeg heeft gebracht, heeft ons slechts de illusie van ‘almacht’ bezorgd. En nu de deurwaarders van moeder natuur met de rekeningen staan te zwaaien, kan de macht die we ons toeschrijven zomaar net zo illusoir blijken als God zelf.

En nee, het wachten is niet op een nieuwe Nietzsche, daar hebben we er al genoeg van. Het wachten is op een hele generatie hoogst irritante jongetjes en meisjes die de koning Mens in al zijn kwetsbare naaktheid ontmaskeren en de restjes van het bijbehorende waardesysteem naar de mestvaalt van de geschiedenis dirigeren.



  • Hans Verbeek

    “Het wachten is op een hele generatie hoogst irritante jongetjes en meisjes die de koning Mens in al zijn kwetsbare naaktheid ontmaskeren en de restjes van het bijbehorende waardesysteem naar de mestvaalt van de geschiedenis dirigeren.”

    Ik ben geen jongetje meer, maar wel hoogst irritant. De mens is compleet afhankelijk van groene planten en het truukje waarmee die planten zonlicht omzetten in hoogwaardige geconcentreerde energie. Het zijn interessante tijden om te ontdekken dat de Keizer Mens helemaal geen kleren aan heeft.

  • houtskool

    Ron Patterson schetst hier de piek in olieproductie wereldwijd: 2015. Vanaf hier gaat het dus bergafwaarts. I.c.m. schulden die daarentegen wel stijgen mogen we de komende jaren een giftige cocktail verwachten van geopolitieke spanningen, defaults en bankruns.

    http://peakoilbarrel.com/new-international-energy-statistics/