Gegoochel met gas
23 november, 2011
Het einde van het wereldberoemde gasveld bij het Groningse Slochteren, dat Nederland jaren van gas en geld heeft voorzien, begint in zicht te komen. Het leek dan ook een prachtige verassing toen twee jaar geleden in de pers juichend aangekondigd werd dat een gasvoorraad van wel tweehonderd keer Slochteren onder onze voeten zat. Inmiddels zijn deze gasvoorraden echter bijgesteld tot slechts een fractie van het Slochteren-gasveld, en roept toekomstige winning van dit gas steeds heviger protesten op. Zo luidruchtig als de persberichten in 2009 waren over de gigantische gasvoorraden, zo stil was het bij de gigantische neerwaartse bijstelling. Wat is hier aan de hand?
De persberichten in juni 2009 waren gebaseerd op informatie van EBN (Energie Beheer Nederland). EBN is een door de overheid opgericht bedrijf dat olie- en gaswinning in Nederland met investeringen steunt. Men sprak op de website van EBN over een gasvoorraad van meer dan 500.000 bcm (bcm = 1 miljard kubieke meter). Het ging vooral om grote voorraden ‘onconventioneel’ gas. Hiermee bedoelt men gas dat zich bevindt in lagen van zeer compact gesteente, zodat het niet kan doorstromen. Schaliegas en steenkoolgas zijn daar voorbeelden van. Er zou zelfs 4 miljoen bcm schaliegas aanwezig zijn, volgens de jaarlijkse brochure ‘Focus on Dutch Gas’ van EBN.
Voor onconventioneel gas moet heel veel geboord worden, met zeer negatieve gevolgen voor wonen, milieu, landbouw en natuur. Om dezelfde gasproductie te halen als die van één gewone gasboring, heb je driehonderd schaliegasboringen nodig. Bovendien wordt een omstreden techniek toegepast: ‘fracking’ of hydraulic fracturing. Hierbij breekt men het gesteente open door er onder hoge druk water en chemicaliën in te pompen. Dit kan leiden tot verontreiniging van grondwater, zo is gebleken in de Verenigde Staten. Inmiddels zijn vergunningen voor proefboringen naar onconventioneel gas uitgegeven of aangevraagd voor een kwart van Nederland. In Brabant en Oost-Nederland nemen de protesten hiertegen met de dag toe.
De vier miljoen bcm schaliegas is waarschijnlijk afkomstig uit een studie van TNO, gemaakt in opdracht van EBN. Deze studie gebruikte statistische rekenmodellen. De vier miljoen bcm schaliegas was de allerhoogst mogelijke schatting uit het TNO rapport, met een waarschijnlijkeid van slechts 10%; dus 90% kans dat er minder gas is. Niet het meest betrouwbare getal.
Opvallend was ook, dat in de pers geen enkel verschil gemaakt werd tussen de hoeveelheid gas die er in de grond zit, en de hoeveelheid die je werkelijk kunt winnen met de beschikbare technieken. Dat is voor onconventioneel gas een paar procent van het aanwezige gas. Daarnaast heb je ook nog economische beperkingen. De kosten van de winning dekken de opbrengsten lang niet altijd. Het is onwaarschijnlijk dat het EBN, de bron van het nieuws, het verschil tussen ‘aanwezig gas’ en ‘winbaar gas’ niet kende, men had de pers een meer waarheidsgetrouw verhaal kunnen vertellen.
Een rekenmodel is zo goed als de aannames die je erin stopt. In 2010 verscheen een wetenschappelijk artikel in Geologie en Mijnbouwvan Professor Herber (Universiteit Groningen) en Shell-geoloog De Jager. Dit artikel is zeer kritisch over de modelstudie van TNO. De auteurs voeren verschillende goede geologische redenen aan waarom de voorraden onconventioneel gas worden overschat. Ze wijzen er onder andere op, dat er ten onrechte steenkoollagen zijn meegerekend die veel te diep zitten. De schatting in dit artikel: enkele tientallen tot maximaal tweehonderd bcm technisch winbaar gas. Niet meer dan 7% van Slochteren, ofwel hooguit enkele jaren gasverbruik van Nederland. Daarbij is nog geen rekening gehouden met economische beperkingen.
De hoge schattingen uit 2009 werden naar beneden bijgesteld. In ‘Focus on Dutch Gas’ van 2011 werd gesproken over ‘enkele honderden bcm’ aan onconventioneel gas, een factor 10.000 lager dan de schatting uit 2009. In persberichten van EBN werd er niet op gewezen dat er een gigantische correctie van de geschatte gasvoorraden heeft plaatsgevonden, en de media besteedden er evenmin aandacht aan.
Overdrijving van gasvoorraden gebeurt vaker. Recent is uit onderzoek van beursanalisten gebleken, dat Amerikaanse schaliegasbedrijven hun voorraden flink overschatten om hun beurswaarde op te krikken. De Britse Geological Survey wil een eigen onderzoek doen naar een zeer grote schaliegasvondst in Engeland, gemeld door het bedrijf Quadrilla, dat ook in Brabant actief is.
Is de veel te optimistische schatting van de gasvoorraden in Nederland door EBN in 2009 een uitglijder, of er meer aan de hand? Heeft men gemeend investeerders te moeten lokken, of het publiek te winnen voor een zeer omstreden vorm van gaswinning door gouden bergen te beloven? In ieder geval is het gegoochel met cijfers over de gasvoorraden een goede reden zijn voor nader onderzoek. Dat zou mooi meegenomen kunnen worden in het onderzoek naar schalie- en steenkoolgas dat de minister heeft aangekondigd. Publiek, bedrijven en politiek hebben recht op goede voorlichting over gasvoorraden, zeker door aan de overheid verbonden instellingen.
Ko van Huissteden
Burgerinitiatief Stop Steenkoolgas
www.stopsteenkoolgas.nl
Het IEA heeft weer gesproken. Maar wie luistert er eigenlijk?
17 november, 2011
Een bijdrage van Simon Kalf, woordvoerder Peakoil Nederland
Zoals gebruikelijk begin november, heeft het Internationaal Energie Agentschap zijn jaarlijkse World Energy Outlook gepubliceerd. Een lijvig document met een uitgebreide analyse van de Energiesituatie in de wereld, met toekomst perspectieven reikend tot 2035.
Het IEA focust zich traditioneel op de fossiele brandstoffen olie, gas en kolen. Zij heeft in de WEO van 2008 voor het eerst de klimaateffecten van het gebruik van deze brandstoffen erkend: “Doorgaan op de “fossiele weg” is volstrekt onhoudbaar (Patently unsustainable)”. Toch heeft zij in 2009 en 2010 nog proberen duidelijk te maken dat wij zeker tot 2050 niet zonder grote hoeveelheden olie en gas kunnen. Hernieuwbare bronnen worden wel genoemd, maar speelden in de visie van het IEA een (langzaam) groeiende, maar een vooralsnog ondergeschikte rol.
In de WEO 2011 worden de klimaateffecten sterker dan ooit belicht. Althans in de presentatie van het rapport door Fatih Birol, de chef-econoom van het IEA vorige week in Den Haag. Het rapport zelf is, zo als gebruikelijk ambivalent. De lezer moet zelf de conclusies trekken:
Lees verder
Het track record van het IEA
9 november, 2011
Het Internationaal Energie Agentschap (IEA) publiceert vandaag 9 november de World Energy Outlook. Het lijvige rapport dat jaarlijks uit komt wordt algemeen gezien als de ‘energiebijbel’ en is bepalend voor het energiebeleid in de meeste Westerse landen. Maar hoe betrouwbaar is dit rapport?
Hoeveel waarde moeten we hechten aan bijvoorbeeld de olieprijs voorspelling en de olieproductie prognose die het instituut uit Parijs doet? Of eigenlijk, kan je wel dergelijke voorspellingen doen? Wij zijn van mening van niet. Zeker als je er beleid op wil baseren is het aan te bevelen om met verschillende prijsscenario’s en bandbreedtes te werken en niet al te stellige uitspraken te doen.
Zoals uit onderstaande reeks voorspellingen blijkt ziet het IEA naar onze mening tot op de dag van vandaag de toekomst van olieproductie en de ontwikkeling van de olieprijs door een roze bril. Het IEA overschat de toekomstige olieproductie en het onderschat de prijsstijging.
Waarom het dat doet is natuurlijk moeilijk te beantwoorden. Een voorstelbare reden kan zijn dat een instituut met zulk aanzien geen paniek op de oliemarkt wil creëren. De positie van het IEA is wat dat betreft haast vergelijkbaar met die van een centrale bank. Een andere reden is dat het IEA als vertegenwoordiger van alle Westerse olie-importerende landen niet de OPEC kan schofferen door er al te duidelijk op te wijzen dat de OPEC reservecapaciteit grotendeels uit papier bestaat, en niet uit olie. En dus zie je een veel te optimistisch IEA de voorspellingen langzaam aanpassen aan de realiteit. Als een olietanker die van koers verandert.
Beleidsmakers zouden er goed aan doen om kritischer naar de werkwijze van het IEA te kijken en de IEA prognoses niet meer als enige uitgangspunt voor beleid te nemen. Al enkele jaren houdt het gerenommeerde weblog The Oildrum de World Energy Outlook tegen het licht. Een samenvatting van hun kritiek vind je later vandaag op ons weblog.
Jaartal productieprognose / jaar prijsvoorspelling / jaar nominale prijs
2000 115MB/d in 2020 $28 per vat in 2020
2001 115MB/d in 2020 $28 per vat in 2020
2002 115MB/d in 2020 $28 per vat in 2020
2003 120MB/ d in 2030 $28 per vat in 2020
2004 121 MB/d in 2030 $35 per vat in 2020
2005 115MB/d in 2030 $39 per vat in 2030 $65 (in 2030 dollars)
2006 116.5MB/d in 2030 $55 per vat in 2030 $97.30 (in 2030 dolars)
2007 116MB/d in 2030 $62 per vat in 2030 $108 (in 2030 dollars)
2008 106MB/d in 2030 $120 per vat in 2030 $200
2009 105MB/d in 2030 $115 per vat in 2030
2010 96MB/d in 2035 $113 per vat in 2030
2011 99MB/d in 2035 $120 per vat in 2030 $210 (in 2035 dollars)
Alle dollars hebben de waarde van het jaar van de prognose.
De factor Iran in de olieprijs
8 november, 2011
De spanningen rond Iran lopen weer op. Niet alleen vanwege het wel of niet bouwen van een eigen kernwapen, maar ook vanwege beschuldigingen van buurlanden als Afghanistan, Irak en vooral Saudi Arabië van Iraanse inmenging in interne conflicten. De meest serieuze daarvan is de beschuldiging van de Saudi’s dat Iran de Sjiitische minderheid in Oost Saudi Arabië en Bahrein ondersteunt in hun al maanden durende demonstraties tegen discriminatie door de Soennitische machthebbers in het land. Deze minderheid woont bovenop het grootste olieveld ter wereld. Als klap op de vuurpijl kwam daar de geruchtmakende beschuldiging van een Iraans complot om de Saudische ambassadeur in de VS te vermoorden bij.
Maar wat zouden de gevolgen zijn van een aanval op Iran voor de olieprijs en de beschikbaarheid van olie? Die vraag beantwoorden is complex. Veel hangt af van of het gaat om hardere sancties, een korte aanval van Israël of een grotere aanval op Iran, en vooral de reactie van Iran daar op.
Waar de oliemarkt zich het meest zorgen over maakt zijn de ruim 15 miljoen vaten olie die elke dag door de Straat van Hormuz gaan. Deze 13 olietankers, of 14% van de wereldwijde olieproductie kunnen het doelwit zijn van Iraanse represailles die de doorvaart (tijdelijk) belemmeren. Dat zijn er aanzienlijk meer als bijvoorbeeld de 1,5 miljoen vaten olie die Libië elke dag produceerde en die nu langzaam weer terug komen op de markt. Het is ook aanzienlijk meer als de strategische reserves van de OECD landen snel kunnen opvangen. In dat geval zal de olieprijs naar verwachting van marktanalisten ergens tussen de $23 en $45 omhoog schieten. De Amerikanen zouden zich daarmee in economisch opzicht in eigen voet schieten. Iets waar ook Obama zich sterk van bewust is.
Een ander waarschijnlijker scenario is dat een aanval en/of sancties Iraans eigen olieproductie omlaag brengen. Iran produceert nu 3.7 MBd per dag en heeft een investering van 150 miljard dollar nodig om dat omhoog te brengen naar 4,7 MBd. Als die investering uitblijft zak de productie terug naar 2,7 MBd. Een scenario dat gezien de oorlogsdreiging en de sancties niet onwaarschijnlijk is. Gezien de krapte op de oliemarkt betekend het weg zakken van Iraanse olieproductie dat de olieprijs hoog blijft. De vraag is overigens op China niet in dit gat springt. China investeert nu al zwaar in de Iraanse olie,- en gassector en importeert maar liefst 10% van al haar olie uit het land. Dat maakt ook dat China niet blij wordt van een conflict rond de straat van Hormoez.
Het ironische van de zaak is natuurlijk dat bij oplopende spanningen de winst uit de olieproductie in Iran zal toenemen…
Vacature Energie Data Analist
4 november, 2011
Heb jij iets met energiedata, en kun je gegoogel met getallen vertalen in een duidelijk en helder verhaal? Kijk je altijd met een kritisch oog naar een grafiek? En wil je Peakoil Nederland helpen in haar missie de afnemende beschikbaarheid van olie en andere fossiele brandstoffen (en de consequenties daar van) inzichtelijk te maken voor iedereen?
Peakoil Nederland zoekt jou om ons team te versterken. We gaan een periodieke nieuwsbrief uitbrengen met de belangrijkste oliedata. We gaan ook op basis daarvan meer artikelen plaatsen op onze website. Jou taak wordt het verzamelen van alle relevante publieke data, en dat vertalen naar voor leken te begrijpen analyse en illustraties.
In eerste instantie als vrijwilliger, maar bij succes in een betaalde functie.
Meer weten, of wil je me uitleggen waarom jij geschikt bent voor deze vacature?: peter.polder@peakoil.nl
www.peakoil.nl
twitter.com/peakoilnl
