De relatie tussen ruimte en energieverbruik voor vervoer

12 april 2009. Bijdrage geleverd door Andreas Ligtvoet.

Op de website van het Colloquium Vervoersplanologisch Speurwerk kwam ik een paper van Boussauw, Lauwers en Witlox tegen, waarvan de samenvatting hieronder volgt:

Het is sinds lang duidelijk dat ongecontroleerde ruimtelijke ontwikkelingen hand in hand gaan met een toename van het autoverkeer. Nochtans wordt verplaatsingsgedrag niet enkel bepaald door de ruimtelijke structuur op zich. Ruimtelijke structuur kan echter wel facilterend werken voor effecten van andere elementen die de mobiliteit beïnvloeden, zoals financiële factoren of beperkingen in het vervoersaanbod.

De stijgende brandstofprijzen zullen wellicht een stimulans vormen voor een reductie van het brandstofverbruik, die veel sterker zal zijn dan elk overheidsbeleid voorheen. Mensen die zich verplaatsen zullen niet enkel overstappen op zuinigere vervoermiddelen, maar zullen ook proberen de dagelijkse pendelafstanden te reduceren. De ruimtelijke dynamiek zal in toenemende mate het belang van het concept “nabijheid” weerspiegelen. Het ruimtelijk beleid zou erop gericht moeten zijn op deze dynamieken te anticiperen, en ze te faciliteren met het oog op een duurzame ontwikkeling.

In het algemeen zal het functioneren van de ene ruimtelijke structuur gevoeliger zijn voor een moeilijkere toegang tot brandstof dan de andere. Op verschillende schaalniveaus kan een typologie van de ruimte worden ontwikkeld op basis van olieafhankelijkheid. Vervolgens kan het potentieel voor een verdere verduurzaming van een wijk, stadsdeel, regio bepaald worden. Een combinatie van beide kenmerken kan een maat vormen voor de robuustheid van de wijk onder externe wijzingen in het aanbod van brandstof.

Om deze relaties te onderzoeken werd voor Vlaanderen en Brussel een kaart ontwikkeld die de regionale variatie in het energieverbruik voor het woon-werkverkeer weergeeft. De gebruikte data is afkomstig van de federale Sociaal-Economische Enquête uit 2001. De kaart toont een ruime variatie in niveaus van energieverbruik voor vervoer. Voor bepaalde regionale verschillen zijn de redenen duidelijk. In de grote steden, bijvoorbeeld, zijn de woon-werkafstanden kleiner en zijn voetgangers of openbaar-vervoergebruikers meer aanwezig. In andere gebieden merken we fenomenen op die minder evident zijn. In streken met een doorgedreven ruimtelijke mix van wonen en werken kan er in het algemeen gesproken worden van een lager energieverbruik. In landelijke gebieden met een beperkte werkgelegenheid zien we toenemende energieniveaus in de omgeving van opritten van het autosnelwegnet, te wijten aan geïnduceerd pendelverkeer.

Onder meer deze bevindingen bieden ons een kader waarbinnen achterliggende oorzaken diepgaander onderzocht kunnen worden. Dit onderzoek kan op haar beurt leiden tot beleidsaanbevelingen die anticiperen op een minder olie-afhankelijke ruimtelijkeconomische structuur.

Reactie's

  • http://www.solarwebsite.nl Jeroen Haringman

    Dit klinkt mij logisch in de oren; hoe minder mensen hoeven te reizen voor hun dagelijkse bezigheden, hoe lager het energieverbruik voor transport is. Als je op loop- of fietsafstand van werk, winkels en recreatie woont is het veel makkelijk de auto te laten staan – of zelfs weg te doen – en dat scheelt natuurlijk enorm in het energieverbruik. Dat is echter één van de principes waar de meeste mensen (nog) niet aan willen. De auto staat voor de deur, dus voor elk vervoersvraagstuk wordt automatisch, zonder nadenken, naar de auto gegrepen.

    Wat ik me afvraag, en waar ik weinig tot niets over heb kunnen vinden: hoeveel scheelt het overgaan op elektrische auto’s nu eigenlijk op het totaalplaatje? Ik begin steeds meer het idee te krijgen dat dat minder scheelt dan veel mensen ons zouden willen laten geloven… Er moeten nog steeds wegen worden aangelegd (asfalt IS grotendeels aardolie) en onderhouden (zware machines = hoog energieverbruik / fossiele brandstof), de auto’s moeten gebouwd en vanuit een ver land hierheen vervoerd worden (= hoog energieverbruik / fossiele brandstof), de accu’s die niet het eeuwige leven hebben moeten geproduceerd, vervoerd en gerecycled worden (= hoog energieverbruik / fossiele brandstof) en natuurlijk het normale onderhoud zoals banden, smeermiddelen, etc.

    Daarnaast zijn er natuurlijk de indirecte gevolgen van het autoverkeer. Steden zijn onveilig voor écht duurzame verkeersdeelnemers als fietsers en voetgangers door de vele auto’s, steden zijn primair gebouwd op auto’s en niet zozeer op mensen. Mensen die veel autorijden bewegen volgens mij veel minder dan mensen die zich verplaatsen per fiets/OV wat ook zijn eigen (fossiele) kosten in de gezondheidszorg met zich meebrengt.

    Allemaal zaken die onverminderd blijven spelen als fossiele auto’s worden vervangen door elektrische auto’s. Toch lijkt die wens onder ‘de massa’ groot, waarschijnlijk onder andere omdat ‘men’ ten koste van alles/veel vast wil houden aan de huidige levensstijl. Weet iemand daar meer over te vertellen? Zou het niet veel voordeliger zijn zwaar in te zetten op de ‘walkable city’ waarin de af te leggen afstanden veel kleiner zijn en die gebouwd is op mensen en niet op auto’s?

  • wouter

    Ik vraag me af hoe de Vinex wijken er over 20 jaar uitzien.

  • Wijnandt T. de Vries

    ‘k Heb niet vaak zoveel al open deuren zien intrappen als in dit korte artikel. De samenhang tussen ruimtelijke inrichting, al dan niet scheiden van functies (wonen, werken, etc.) en energieverbruik wordt al jaren besproken in bijv. Energy Bulletin.

  • http://www.zerauto.nl marc bolier

    @Jeroen Haringman
    Samengevat ziet het energiebeslag van een gemiddelde personenauto met benzinemotor na 100.00 km er zo uit: ca 25% productie, grondstoffen en vervoer en 75% rijden. Dus is een auto die twee keer meer energie vraagt bij de productie en de helft zuiniger is, uiteindelijk efficiënter. Is een elektrische auto efficiënter (well-to-wheel)? Bij een rendement van 90 % van de elektromotor x 40 % van een centrale kom je op 36 %. Een benzinemotor komt op een rendement van zo’n 20 %, diesels doen maximaal 42 %. Dat is exclusief de productie en distributie van de brandstof (dus alleen tank-to-wheel).
    En ja, helemaal niet rijden is nóg zuiniger. Als alternatief stel ik voor dat we stoppen met tv-kijken. Geen tv aanzetten, geen tv maken, geen tv produceren en transporteren, geen tv-programma’s maken, geen programmagidsen maken en verzenden: daar is echt enorm veel winst te boeken.

  • http://www.solarwebsite.nl Jeroen Haringman

    @marc bolier

    Dank je voor je antwoord. Heb je onafhankelijke bronnen voor de cijfers die je schrijft? Ik zie dat je linkt naar een website die elektrisch rijden promoot, dat zal vermoedelijk betekenen dat je daar een bepaalde binding mee hebt? Dat maakt mij voorzichtig met het zomaar accepteren van je cijfers.

    Mijn vraag gaat ook verder dan jouw antwoord: wat scheelt het in het energieverbruik van het *gehele* systeem wat rondom de automobiel op is gebouwd, als op grote schaal overgeschakeld wordt op elektrisch rijden? Dus inclusief de wegen etc., wat ik in de eerste post beschreef.

    “En ja, helemaal niet rijden is nóg zuiniger. Als alternatief stel ik voor….”

    Ik proef hier een zeker sarcasme… dat lijkt me toch niet nodig? Ik begrijp dat, als je verbonden bent aan een organisatie die elektrisch rijden promoot, je niet graag ziet dat iemand zich publiekelijk afvraagt of elektrisch rijden in het grote plaatje echt wel zoveel scheelt als de marketing wil doen geloven. Maar ik wantrouw van nature elke marketing-uiting. Laat me eerst maar eens zien of het werkelijk zo’n duurzame oplossing is als sommigen mij willen doen geloven.

    Dus als iemand nog een *onafhankelijk* onderzoek hiernaar weet dan hou ik me aanbevolen.

  • Bert

    De stad kan ook anders worden ingericht. Voorbeelden zijn te vinden met zoeken onder ‘car free city’. B.v. http://www.carfree.com.
    De Fietsersbond is ook al jaren bezig met projecten hoe (Vinex-)wijken beter kunnen worden ingericht onder ‘Wijken voor de fietsen’.
    Met het benchmarkproject Fietsbalans zijn heel veel steden vergeleken op fietsklimaat. Daarbij valt op dat steden met een compacte structuur veel beter geschikt zijn voor het befietsen dan het gebruik van auto of OV.
    In het algemeen kun je zeggen dat een middelgrote stad met een radius van 4 kilometer tot het centrum optimaal is voor de fiets. In een half uurtje fiets je van de ene kant naar de andere kant. Electrische auto’s heb je dus totaal niet nodig in z’n stad, die nemen maar ruimte in en het kost altijd meer energie.

  • http://www.zerauto.nl marc bolier

    @Haringman
    De belangrijkste binding is dat mijn naam bij een groot aantal artikelen over elektrisch en hybride rijden staat. Dus wees voorzichtig met de cijfers. Helemaal volgen wat er aan zaken als wegenbouw verandert, doe ik niet: want als we overstappen van fossiel op windenergie voor autorijden is er winst denkbaar, zelfs als we wegen blijven aanleggen. En ja, het sarcasme was niet gerechtvaardigd (vond ik doen wel, maar daarover een andere keer). Wat ik ermee bedoel te zeggen, is dat levensstijlen zich maar slecht laten buigen. Dus dat het daarom zinvol is uit twee vormen de minst belastende te kiezen ipv te denken over een wereld zonder mobiliteit (net als tv: niet weg te denken). Overigens is het doel van de site niet het blindelings promoten van elektrische auto’s, maar wel het fenomeen onder de aandacht te brengen, met voor- en nadelen (en de balans is nooit perfect) in de hoop de nadelen glad te strijken along the way.
    Misschien hier eens kijken:
    http://www.olino.org/articles/2009/04/20/grootschalige-introductie-van-de-elektrische-auto

blog comments powered by Disqus
Creative Commons License