Je verantwoordelijkheid nemen voor je eigen toekomst en die van anderen is een kwestie van doen, niet van praten. Gelukkig ontstaan er steeds meer mogelijkheden om dingen te doen. Zo ook Meewind, een beleggingsfonds opgericht om geld te gaan verdienen uit een nog te bouwen windpark voor de Nederlandse kust. Met een rendement van 7 tot 10 procent per jaar vanaf het moment dat de turbines gaan draaien, kunnen alle Nederlanders nu zelf economisch in windenergie op zee investeren, als participant binnen Meewind. Meedoen kan al vanaf 1000 euro, en voor klanten van greenchoice al voor 100 euro zoals te lezen is in onderstaand persbericht. Read the rest of this entry »

De verkoopprijs van aardgas in de VS rechtvaardigt het aanboren van nieuwe gasputten niet meer. De gasproductie in de Verenigde Staten zal hierdoor in 2009 sterk dalen met ernstige gevolgen voor de economie. Het leidt tot een tekort waardoor de prijs van aardgas in de VS in de loop van 2009 minstens zal verdubbelen. Bedrijven en consumenten komen in de VS nog meer in de economische knel in deze tijd van recessie. Ook komt de energiezekerheid in gevaar omdat een daadwerkelijk fysiek tekort aan aardgas kan ontstaan in de VS met het uitvallen van de stroom, blackouts, tot gevolg.

Het probleem is een direct gevolg van de geologische condities van de gasputten in de Verenigde Staten. Deze produceren steeds minder lang doordat iedere put steeds minder gas bevat. Het uitputten van de aardgasreserves in de VS heeft er inmiddels voor gezorgd dat in 2007 een productiedaling van 40% vanuit oude putten met meer dan 30.000 nieuwe gasputten gecompenseerd moest worden. Als die gasputten niet aangeboord waren dan was de productie dus met 40% ingezakt. Dit zien we terug in onderstaande figuur 1, waarin de gasproductie op land in de VS is weergegeven.

Figuur 1 – Aardgasproductie op land in de VS sinds 1995 weergegeven in productie uit jaarlijks aangeboorde gasputten. In 2007 werden er 30.180 nieuwe putten aangeboord om een productiedaling van 54 naar 30 miljard kubieke meter per dag te voorkomen. Bron: IHS Energy

Gek genoeg zien we sinds eind 2007 dat het niet alleen lukt om de gasproductie gelijk te houden, maar de gasproductie stijgt in de VS voor het eerst sinds 1995. Dat zou je niet verwachten gezien de scherpe daling uit oude gasputten. De stijging in de productie wordt veroorzaakt door de winning van zogeheten onconventioneel aardgas. ‘Onconventioneel’ omdat het niet komt uit de normale poreuze gesteentes van weleer, maar uit nieuwe rotslagen die voorheen niet ontgonnen konden worden. De meest veelbelovende nieuwe onconventionele gasbron zijn gasschalies, diep afgesloten rotslagen die met nieuwe technieken opengebroken en verhit worden waardoor het gas vrijkomt. De productie uit deze schalies is niet alleen erg kostbaar, het productieprofiel is ook niet al te best. Na één jaar van productiegroei daalt de productie uit een schalieput al binnen een jaar met 60% in om met een lange staart door te produceren. De opkomst van onconventioneel aardgas zorgt er dan ook voor dat er nog meer geboord moet worden om de productie op peil te houden in de Verenigde Staten.

Het aanboren van nieuwe ‘conventionele’ en ‘onconventionele’ putten ging goed totdat de prijs van aardgas in de VS diep is ingezakt sinds juli dit jaar, te zien in onderstaande figuur 2.

Figuur 2 – Prijs van aardgas in de VS weergegeven in dollars per miljoen british thermal units (mmbtu). Bron: WTRG economics

De prijsdaling is veroorzaakt door een overaanbod van aardgas in de VS. Vanaf vorig jaar is de gasproductie van de VS voor het eerst sinds 1995 weer aan het stijgen dankzij nieuwe onconventionele wingebieden. Het aanbod neemt dus toe. Maar sinds juli is de vraag naar aardgas in de VS enorm ingezakt. Er wordt vooral bij grote bedrijven veel minder gas verbruikt. Zo heeft grootverbruiker van aardgas, de grootste Amerikaanse chemiefabrikant Dow Chemical, besloten om 20 fabrieken te sluiten en bij 180 fabrieken tijdelijk alle activiteiten stil te leggen.

Door deze daling in de gasprijs kan geen enkele gasproducent in de VS nu nog winst maken op haar gaswinning. Volgens een recent rapport van Credit Suisse moet de gasprijs boven de 8,15 dollar per miljoen BTU stijgen wil een gasproducent uit haar kosten komen bij het aanboren van nieuwe gasputten, zie onderstaande figuur 3. Bij de huidige gasprijs van 5,75 dollar per miljoen BTU zal er geen enkele gasproducent zijn in de VS die nog winst kan maken.

Figuur 3 – Benodigde gasprijs in de Verenigde Staten om een gasput boring rendabel te maken. Bron: Credit Suisse.

Het gevolg is dat aardgasproducten nu zo snel mogelijk hun gasboringen terug aan het schroeven zijn. We zien dat de hoeveelheid actieve gasboorinstallaties in de VS al zijn teruggelopen sinds begin september van 1600 naar 1428 afgelopen week, zie onderstaande figuur 4. Naar verwachting zal dit in de komende 3 tot 4 weken verder dalen naar 1100 actieve boorinstallaties. Tegen het einde van het jaar zal er dus al 32% minder geboord worden in de VS dan in september. De daling in actieve boorinstallaties verloopt in stappen doordat de boorinstallaties vastgelegd zijn in contracten per 1 tot 3 maanden.

Figuur 4 – Aantal actieve boorinstallaties in de Verenigde Staten voor het aanboren van nieuwe gasputten. Bron data: Baker Hughes.

In deze tijden van recessie zal de markt hier zeer traag op reageren omdat de vraag naar aardgas zo sterk inzakt. Er is in de komende maanden onvoldoende prijsprikkel om het aanboren van nieuwe gasputten weer op te starten. Het gevaar ontstaat dan dat er gedurende een tijdsperiode van een half jaar of meer nauwelijks geboord wordt waardoor op termijn, vanaf ongeveer April/Mei, de gasproductie fors in begint te zakken. Zo fors met 3% per maand of meer dat er al snel tekorten ontstaan die niet meteen opgevuld kunnen worden door gewoon de boorinstallaties weer aan te zetten. Dit omdat in de huidige situatie het gevaar ontstaat dat een groot deel van de 5000 onafhankelijke gasproducenten in de VS, die samen 82% van al het aardgas produceren, over de kop gaan. Deze bedrijven kunnen in de huidige economische situatie moeilijk aan geld kunnen komen om hun activiteiten te financieren. Ze hebben vaak korte kredietlijnen en zullen hierdoor bij elke dag dat de gasprijs in de VS langer op dit lage niveau blijft het steeds moeilijker krijgen. Als een groot deel van deze producenten over de kop gaat wordt het zeer moeilijk om de tredmolen van de productiedaling uit oude gasputten tegen het midden van 2009 te kunnen compenseren.

In de loop van 2009 zullen we dan ook zien dat de gasprijs in de VS weer begint te stijgen, uiteindelijk naar een niveau ver boven de 8 dollar per miljoen BTU. De gasprijsstijging zal echter fors drukken op de nu al fors negatieve financiële balans van consumenten en bedrijven, waardoor de economische problemen in de VS nog groter worden. Ook ontstaat, indien de daling in actieve boorinstallaties naar nieuwe gasproductie niet snel genoeg omdraait, er potentieel een tekort aan aardgas in de VS. Dit omdat we nu juist aan het winterseizoen staan, waardoor de ondergrondse gasopslag in de VS in een normale situatie al grotendeels gebruikt zal worden. Door het gebrek aan nieuwe gasputten is de kans aanwezig dat al het aardgas in de ondergrondse opslag op wordt gemaakt in de lente en zomer. Wanneer de gasopslag leeg is zal er onvoldoende aardgas aanwezig om de elektriciteitscentrales draaiende te houden. In de VS wordt gemiddeld een kwart van de stroom met behulp van aardgas opgewekt. Sommige staten zoals Texas, Florida en Californië zijn zeer afhankelijk van aardgas doordat daar meer dan 50% van alle stroom met aardgas wordt opgewekt.

Afgelopen dinsdag organiseerde New Energy Docks, een organisatie die in het Amsterdamse innovatie en nieuwe bedrijvigheid tot stand wil brengen, een discussieavond over energiescenario’s. De academische introductie werd gegeven door Jos Bruggink van het ECN, waarna Ewald Breunesse van Shell en Meike Baretta van Greenpeace hun visies tentoon spreidden.

Waar Bruggink heel goed op wees, is dat scenario’s vaak meerdere (ongenoemde en soms belangrijkere) doelen hebben: ze lijken soms wetenschappelijk doorwrocht, maar hebben ook een signalerende functie, een PR-functie, een visie-vormende functie, of een waarschuwende functie.

Zo geeft Shell met haar Blueprint/Scramble scenario’s aan dat, in het licht van CO2- en energieschaarste-problematiek, ze kiezen voor een slimmere en gecoördineerde aanpak, in plaats van een botte iedereen-voor-zich aanpak. Toen ik deze scenario’s voor het eerst zag, dacht ik dat alleen het woord “peakoil” ontbrak om het er roerend mee eens te kunnen zijn. Uiteraard weet je van Shell dat dit soort uitingen door meerdere lagen communicatie-experts is gefilterd voordat het bericht er uiteindelijk uitkomt. Dergelijke scenario’s bieden daarom meer inzicht in hoe de Shell corporate culture met energieproblematiek omgaat: de wereld door een prettige Shell-zonnebril. In het kort is de boodschap: het wordt moeilijk om op een enigszins duurzame manier in onze toekomstige energiebehoeften te voorzien, maar het kan lukken.

Na wat van die bedrijfspraat te hebben aangehoord, dacht ik dat Greenpeace het publiek wat meer met de benen op de grond zou brengen. Groot was mijn teleurstelling dan ook toen de dame van Greenpeace met een “shiny happy people” verhaal op de proppen kwam. Niks geen moeilijke vragen over schaarste, eerlijke verdeling, CO2-uitstoot, en de onmogelijkheid van ongebreidelde groei. Gooi er wat slimme technologieën tegenaan en het probleem verdwijnt als sneeuw voor de zon. Misschien is dit hun strategie om het bedrijfsleven (in de zaal) voor duurzame energie warm te laten lopen, maar ik werd er eerder koud dan warm van.

Gelukkig waren er de ECN scenario’s nog, die in ieder geval een zweem van onpartijdigheid uitstraalden. Niet één geprefereerde toekomst, maar een viertal toekomsten die elk uitdagend en problematisch zijn. Vooral de kerncentrale op Texel scoorde hoog in de discussie achteraf, maar uiteindelijk bleek de zaal meer geinteresseerd in concrete acties dan in gefilosofeer over de toekomst.

De Amerikaanse autogigant Ford presenteerde gisteren haar strategie aan het Amerikaanse congres om uit het economische dal te klimmen. Ze vraagt aan het Amerikaanse congres 9 miljard om te transformeren naar een producent van vrij zuinige auto’s en elektrische auto’s. Concreet geeft Ford in het plan aan dat de zuinigheid van de autovloot in verkoop zal toenemen met 14% in 2009, 26% in 2012 en 36% in 2015 ten opzichte van het gemiddelde brandstofverbruik van haar verkoopmodellen in 2005. Vanaf 2010 zal de elektrische bestelwagen van de band rollen, en vanaf 2011 de elektrische Sedan.

In recent onderzoek van Douwe Beerda van de Universiteit van Groningen is het zonne-energie beleid in Nederland en Duitsland met elkaar vergeleken (PDF 852 kilobyte). In Duitsland wordt per persoon namelijk maar liefst 12 keer zoveel elektriciteit opgewekt uit zonne-energie dan in Nederland, en dat waren dan de cijfers van eind 2006. Het verschil is volgens het onderzoek te vinden in het consequente Duitse beleid dat gevoerd wordt via de Erneubare Energie Gesetz (EEG). De EEG bestaat uit het betalen van een vergoeding voor het terugleveren van stroom aan het elektriciteitsnet voor verschillende soorten duurzame energie en het voorrang geven en kosteloos aansluiten van duurzame energieproducenten op het elektriciteitsnet.

Voor het onderzoek zijn acht spelers in de Nederlandse energiemarkt gevraagd wat ze vinden van de situatie in Nederland ten opzichte van die van Duitsland. Het gaat om Solland Solar, ECN, Natuur & Milieu, SenterNovem, de vereniging ZonneProducenten, Economische Zaken, VNO-NCV en EnergieNed/Enbin. Uit deze interviews blijkt dat alle partijen een grote rol zien weggelegd voor zonne-energie in 2050. Ook denken alle partijen dat de introductie van een EEG na een beperkt aantal aanpassingen in de manier waarmee netverantwoordelijkheid geregeld is, in Nederland goed mogelijk is.

Wanneer het gaat om de invoering verschillen de 8 partijen echter van mening. Vier zijn een groot voorstander van een Nederlandse EEG, twee partijen zijn neutraal en twee partijen zijn tegen. Volgens het onderzoek zijn de twee tegenstanders van de EEG in Nederland in staat om de invoering van een EEG te dwarsbomen. Het zouden om dezelfde partijen zijn die in Duitsland tegen waren ten tijde van de introductie van het EEG. Waarom in Duitsland uiteindelijk wel het EEG is ingevoerd zou komen door de politiek. Die hadden in 2000 een duidelijke keuze gemaakt om zonne-energie op de kaart te zetten. In Nederland heeft de politiek gekozen voor een subsidieregeling voor duurzame energie.