Amsterdam is voor mij te ver, maar het initiatief is uiterst lovenswaardig. Het in vraag stellen van fossielen als verworvenheid en als referentie is zeer inspirerend.

Ik zou zeggen: zet een videocamera neer en post de lezing hier…

Inhoudelijk ben ik wel nieuwsgierig hoe wordt gedacht over het feit dat als je het huidige energie gebruik min of meer in stand houdt door duurzame opwekking de wereldbevolking zal blijven groeien, waardoor de vraag blijft stijgen en je dus de schaal van de energieopwekking steeds zal moeten blijven vergroten todat ook andere grondstoffen (en ruimte), waarnaar ook een stijgende vraag zal ontstaan op raken, waardoor de wal alsnog het schip zal keren…

Als hij een suggestie heeft waarbij niet de energie voorziening, maar ALLES duurzaam is en hoe vanuit de huidige situatie daar te komen, dan is ie wat mij betreft de koning…

Ik heb daar zelf wel m’n ideeen over, maar daarvan zijn duurzame energieopwekkers maar een klein deel.. mijn focus zou zijn op een sterke reductie van de vraag, door veel minder mensen op aarde. Abstract gezegd: van een groeistrategie nu naar een duurzame consensus strategie…

Inderdaad, zet een camera neer en gooi hem op youtube ofzo! Altijd gaaf.

Puntjes die ik heel graag behandeld of op zijn minst genoemd zie:

- kostenverschil tussen “100% duurzaam” en conventioneel? Hoe te bepalen? Twee scenario’s hoge prijsscenario van EIA en referentiescenario EIA, bijvoorbeeld. Variabele kosten, vaste kosten. Kosten van ombouwen/vervangen infrastructuur.

- Wenselijkheid om te wachten met vervangen totdat huidige infra het eind van de economische/technische levensduur bereikt. Mogelijkheid gefaseerd invoeren/symbiose met bestaande infra. Geleidelijke overschakeling mogelijk?

- Gebruik maken van bestaande (nederlandse) arbeidsaanbod en bedrijvigheid en met bestaande stand van techniek mogelijk? Of juist veel omscholing/nieuwe bedrijven nodig? Banencreatie/destructie?

- Geopolitieke, en strategisch aspecten. Afhankelijkheid van lange/kwetsbare leidingen, pijpen, aanvoerroutes. Afhankelijkheid van buitenland. Diversificatie mogelijkheden. Noodvoorraad mogelijkheden.

- Kwestbaarheid van installaties voor terreur/oorlog, vandalisme, (natuur)rampen, gebrekkig onderhoud, over/onderbelasting, menselijke fouten, e.d.

- Exporteerbaarheid (nieuwe) technologie, energie. Goed voor B.V. Nederland?

enz…

Bravo, dit soort dingen zijn hoe je een beweging als peakoil bestendig houdt. Ik zou het graag op een regelmatige basis zien. Een podcast ervan maken is standaard een goed idee. @Rembrandt: Als je ergens hulp voor nodig hebt qua camera’s laat het weten. Ik kan wel ergens iets regelen.

De presentatie is grotendeels een samenvatting van een boek wat ik aan het schrijven ben. Dus voor de mensen die niet kunnen, die kunnen het boek kopen als ik het gepubliceerd krijg.

Als iemand het wil opnemen, dan graag, ik ga daar zelf geen tijd in steken. Ik ben al druk genoeg met mijn boek en de presentatie maken en geven is ook een hoop werk. Ik doe dit er allemaal bij.

Als de presentatie een succes is, dan kan ik hem ook nog wel eens ergens anders geven. Dat is niet veel extra werk.

Tot november in ieder geval!

Lucas

@mechanieker

Ik probeer een balans te vinden, zodat het voor leken nog te begrijpen is, maar toch ook wat dieper te gaan, door in te gaan, op hoe duur alles gaat worden.

De punten die jij aanstipt, zal ik dus maar hooguit kunnen raken. Als je alles in Nederland wilt doen, dus zul je ook fors in moeten zetten op zonnecellen. Maar het zal voor lange tijd goedkoper zijn, om het paneel in de woestijn te zetten en de stroom hier naar toe te transporteren. Je krijgt dan een conflict tussen kosten en het idee om in Nederland op te wekken. Dat is een overweging die de politiek moet maken.

Zwak is echter, dat ze dat nooit expliciet doen. Zo gaat het energierapport van EZ en de rapporten van de energieraad uit van “schoon, betrouwbaar en betaalbaar”. De argumenten om het in Nederland op te wekken, spelen wel degelijk mee, maar dat maken ze niet expliciet.

De politiek keuzes wil ik in de presentatie zoveel mogelijk vermijden.

Lucas

Lucas, Je zou in een blog kunnen schetsen voor peakoil hoe jij die 100% duurzaam ziet en hoe we daar naar toe groeien.
Al of niet met revolutionaire stappen.

Wanner hoop je je boek te kunnen publiceren?

Ben je geinteresseerd in een een groep meedenkers die je concept door een stukje “wisdom of crowds” zou kunnen halen?

Inderdaad is deze 100% duurzaam doelstelling nu net wat er ontbreekt in de activiteiten van onze overheden.

Mechanieker,

In Duitsland hebben ze al geconcludeerd dat duurzame investeringen meer opleveren dan fossiele investeringen, zie http://www.insnet.org/nl/insnl_headlines.rxml?id=21425&photo=136&title=Duitsland%20bewijst%3a%20subsidie%20duurzame%20energie%20verdient%20zichzelf%20terug

Zij hebben geconstateerd dat elke EUR subsidie, 1.6 EUR oplevert in de duitse economie.

Overigens, op weg naar die 100%, komt er een punt dat de fossiele energie bedrijven omzet zullen moeten inleveren.
Onze regering gaat er nog van uit dat ze kolencentrales kan toestaan, omdat de te veel opgewekte stroom geexporteerd zal worden. De kolenboeren hebben de netwerk kosten lekker te hoog laten incasseren, zodat ze op onze kosten veel internationale kabels hebben kunnen aanleggen. Die komen goed van pas als de kolencentrales straks draaien.

Maar ook in het buitenland lopen de projecten al om naar die 100% duurzaam te groeien, en ze lopen daar ver voor op ons land. Dus die fossiele stroom is straks ook niet te exporteren.
Misschien mogen de kolenboeren hun fossiele stroom straks bijna gratis aan rusland geven, net als onze gasunie met ons aardgas gedaan heeft.

@Henk, die cijfers over de Duitse situatie zien er eclatant goed uit. Echter slaat de teleurstelling toe wanneer ik op die link klik, want dan zie ik dat ze ‘vermeden milieukosten’ meenemen.

Nu is het altijd leuk om milieukosten te vermijden, maar in het spel gaat het om de knikkers en ik wil graag zien wat hoeveel €1 subsidie aan *echte*, harde €s oplevert. Ik vermoed dat het aandeel vermeden milieukosten nog wel eens het leeuwendeel van het totaal aan ‘baten’ zou kunnen zijn. Welk deel van de baten per € is ‘hard’ en welk deel is ‘zacht’?

@mechanieker:
Hmmm, dat gaat een lange discussie worden want naar mijns inziens zijn de “vermeden kosten” gewoon winst. Het feit dat we voor onze fossiele verslaving geen rekening krijgen voor wat we allemaal gesloopt hebben. (Of vermoord, of geinvadeerd) doet daar niets aan af. We betalen er tenslotte wel degelijk voor.

De kosten komen namelijk wel een keer terug. Weet je hoeveel in Nederland de afgelopen jaren is uitgegeven aan grond-sanerings kosten? Vervuiling die achteraf volledig betaald moest worden door voornamelijk de belastingbetaler.
Er is meer aan verborgen kosten, hoe je die moet benoemen? Tsja, hoe duur is afhankelijkheid? Hoeveel kost een (burger) oorlog door gebrek aan energie?
Het probleem is dat we dat niet kunnen kwantificeren en dat we er over kunnen soebatten tot er we bij neervallen. Met diezelfde energie zou je ook PV panelen op je dak kunnen leggen ….

Hoewel alles in geld uitdrukken goed past bij de huidige economie, moet je wel inzien dat een hoop van die geld bedragen zinloos worden als we buiten het kader van die economie komen. Hoe duur is olie als niemand je het wil verkopen? Hoe duur is gas als het er niet is. En hoe duur is een strenge winter zonder verwarming?

Denk je dat Duitsland ons haar windenergie gaat verkopen in het geval van een totale energie crises? Er zijn een aantal sprookjes uit de middeleeuwen die al verhalen over hoe verstandig het is te sprokkelen voor de lange winter …

Economische haalbaarheid is geweldig en gezond. Maar er zit ook een deel overleving bij. Vragen we ook ons ook af of die hogere dijken ons winst gaan opleveren? Nee, dat is omdat we willen overleven. Dat geldt voor energie ook.
Wat aangetoond is is dat overgaan naar een duurzame energie voorziening *haalbaar* is. Niet winstgevend (Waar we over kunnen redetwisten) maar haalbaar.
En dat is nou precies wat we nodig hebben.

In mijn presentatie neem ik de harde knikkers en dan ga ik er vanuit dat de dingen duurder worden.

Voor de lange termijn is een cent meer of minder per kwh, niet zo relevant. Het gaat erom of het nog enigszins betaalbaar blijft. Voor elektriciteit zal dat zeker het geval zijn. In mijn verhaal zal ik echter betogen dat gas veel duurder zal worden en het verwarmen van huizen met gas, geen goedkope oplossing meer zal zijn. En zoals gezegd, een olieprijs van 250 dollar per vat een redelijke zou zijn.

De prijs van duurzame energie zal altijd op gespannen voet leven met de fossiele brandstoffen. Als je uitsluitend naar de productiekosten kijkt, zal duurzame energie mogelijk nooit kunnen concurreren met fossiele brandstoffen. Het uit de grond halen van een paar kolen is gewoon erg makkelijk vergeleken met zoiets hi-tech als een zonnepaneel. Hoewel deze beredenering misschien niet meer op gaat als men begint over oliewinning in barre omstandigheden op de noordpool.

Als er echter een tekort aan fossiele brandstoffen komt, dan wordt de marktprijs niet meer bepaald door de produktieprijs, maar door de prijs van de (duurzame) alternatieven.

Lucas

@Lucas

Je bent te pessimistisch over de kosten van alternatieven denk ik. Kolen uit de grond halen wordt ook steeds meer hi-tech, en bouwen van zonnepannelen heeft een voordeel dat er weinig transport nodig is relatief.

@Rembrandt

De duurste kolen zullen gaan concurreren met de alternatieven. Heeft er ooit wel eens iemand bepaald hoe duur kolenwinning in Limburg weer zou zijn?

Als je CCS meerekent, dan wordt kolen een stuk duurder en wordt concurreren moeilijk. Dat is wel zo.

Lucas

Ik denk dat het in de toekomst heel anders werkt met de prijs van fossiele energie.
Wind en zon zijn in essentie gratis en ruim voor handen.
Als een zonenstroom installatie over bijv 10 jaar, goedkopere stroom levert dan fossiele centrales, dan gaat elk huishouden zijn dak vol leggen met zonnepanelen, en de zuid gevel, en de garage en de schutting op het zuiden.
Windmolens zijn nu al eerder afbetaald dan ze zijn versleten, zeker op de windrijkste locaties. De SDE is nog maar ca 2 cent. (Dat is echter onvoldoende voor windmolens in het binnenland)

Dus ook windparken zullen binnenkort goedkopere stoom leveren dan fossiele centrales, tenzij de staat de CCS gaat subsidieren. En de bouw van kerncentrales betaalt voor dat arme, maar moedige Delta.

Dus als straks windstroom en zonnestroom goedkoper is dan fossiele stroom, wordt dat de maximaal te krijgen prijs voor fossiele stroom.
De fossiele producenten zullen dan maximaal profiteren in de nachten dat het onvoldoende waait, en zij het monopolie behouden op de kabels naar Noorwegen.
In zo’n periode met weing duurzame stroom zal de fossiele stroom even heel duur worden.
Dat zal weer en stimulans worden om decentrale backup op te stellen, bijvoorbeeld de accu van de elektrische auto, of veel zuiniger met stroom om te gaan.

Dus de prijs van duurzame stroom bepaalt straks of fossiele centrales nog draaien.
Daarom krijgen we het capaciteits tarief, dan houden de fossiele producenten nog wat langer hun prijs voorsprong.

Daarom zal de staat, de bevriende kolenboeren helpen met hun CO2 recthten, en CCS voor ze betalen.
Dat gebeurt zolang wij accepteren dat de fossielen hun kolen en kerncentrlaes slecht regelbaar maken, en hun fossiele stroom alleen kunnen verkopen als “basislast”
We moeten alleen duurzaam opgewekte stroom als basislast gaan zien.

Fossiele energie is altijd tweede rangs energie, alleen gebruiken als het echt niet anders kan.

Het is ook zo dat er erg weinig creativiteit in het fossielen kamp is. Wel als het gaat om nieuwe bronnen te vinden , en decentrale opwekkers eruit te lobbyen. Maar niet in het omgaan met hun centrales.
Als je een kolencentrale niet kan terug-regelen dan kan je zoeken naar een proces wat veel energie nodig heeft maar niet altijd hoeft te draaien, zoals bemaling. Staal smelten (Veel energie intensieve processen in de industrie draaien al snachts, want dan is de stroom goedkoper. )
Maar goed, het regelen van centrales is natuurlijk niet ingebouwd. Op maximaal vermogen levert ie de maximale winst op. Een regelbare centrale kost meer en verkoopt minder stroom. Dus uit economische motieven worden die centrales niet gebouwd.

De ergste “niet regelbare” centrales zijn de oude afgeschreven centrales die nu pure winst genereren en waarvan de energie reuzen niet piekeren deze te sluiten.

En, face it, we hebben de fossiele rookbakken nog wel even nodig. Met 2% duurzaam nu en misschien wel 20% in 2020 hebben we nog steeds 80% te verstoken.

CO2 sequestering is voor de korte termijn nog wel een optie, vooral als we het gebruiken om ongebruikte gas en olie op te halen. het moge duidelijk zijn dat het niets bijdraagt een de verduurzaming en dat het , erger nog, luier maakt om te veranderen.
Als Chavez nu de ballen heeft om de olie kraan naar de US dicht te draaien dan hebben we 50% duurzaam in de VS in 5 jaar….

Blijf maar lekker dromen Lucas.

@ Phiro Olie kraan dicht draaien dan hebben we 50% duurzaam in de VS in 5 jaar…. Daar is Chavez nu juist bang voor!!

Jongens toch, geloof je echt dat er ergens iemand in staat zal zijn een beslissing te nemen om in te gaan tegen ontwikkelaars van fossiele energiecentrales ? Het gebruik van fossiele energie is ontstaan door de weg van de minste weerstand te volgen en omdat er 1000 keer meer aan verdiend wordt dan er wordt ingestopt, en het heeft jarenlang werk gecreëerd voor jan met de pet. Het is de motor achter ons westers model ! Welke “macht” is er nu gvd geïnteresseerd om “zo goedkoop mogelijk” energie “voor het volk” te maken? Onze politieke elite? De derde generatie van gepamperde postjespakkers ? Van daar zou het moeten komen, maar ze hebben geen visie en geen macht, alleen een ministerpostje, ministerloon en auto met chauffeur. Tam en lui gekweekt door de overvloed en luxe.

Dag Lucas & Rembrandt,
In de eerste bijdrage van is bij “alle technieken” de belangrijkste vergeten, en dat is het gebruik van restwarmte. Nederland komt erin om. De totale hoeveelheid wordt geschat op 15 miljard m3 / jaar. Ter vergelijk: dat is 1/3 van ons jaarlijks aardgasgebruik = 25 Mton CO2 = 1,5 x Kyoto = 525 PJ = het energiegebruik van de gehele gebouwde omgeving. Niet al die 15 miljard m3 is zomaar bruikbaar, en 100% benutting maakt ons wel erg afhankelijk van fossiel. We kunnen er echter een heel eind mee komen. Kan dit eens vaker onder de aandacht worden gebracht?

@Rob

Er zijn talloze manieren om efficiënter om te gaan met energie. Ook in het huis zijn er tal van trucjes mogelijk.

In de presentatie moet ik echter een keuze maken en zal ik meer de nadruk leggen op energie opwekken. Het aardige is echter, dat ik uit ga van een 100% scenario en daarmee een bepaalde prijs kan geven aan gas en benzine. Die prijs zal aanzienlijk hoger liggen dan de huidige prijzen. Het probleem is dat we in onze beslissingen steeds de huidige prijzen als referentie nemen. Door nu uit te gaan van toekomstige prijzen, zullen veel maatregelen financieel er op eens veel aantrekkelijker uit zien. Daarbij ook het gebruik van restwarmte.

Overigens zal er in 100% duurzame energievoorziening veel minder restwarmte zijn. WKK is goed, maar het is nog geen transitie.

Lucas

@Lucas,
Ik ben maar gedeeltelijk met je eens. Er zijn veel technieken, maar weinige kunnen zo gemakkelijk en grootschalig worden toegepast als hergebruik van restwarmte. Het is m.i. daarom essentieel onderdeel van de transitie. Denemarken is gidsland. Aldaar worden producenten verplicht restwarmte aan een warmtenet af te staan, consumenten worden verplicht om warmte af te nemen, de overheid bepaald de prijs. Iedere centrale waarbij restwarmte vrij komt (kolen, gas, afval, bio) moet zich in de buurt van een warmtenet vestigen. Het succes van het Deense duurzaamheidsbeleid kent twee delen: de alom bekende windmolens, en de wat minder bekende maar zeker zo belangrijke warmtenetten.

@Rob
Misschien is het een idee om daar zelf een keer een artikel over te schrijven. Rembrandt is zeker bereid om dat op deze site te plaatsen. En ik doe dit er ook maar bij.

Gebruiken ze restwarmte van 60 graden? 40 graden met vloerverwarming of zelfs 20 graden met warmtepompen?

In het 100% scenario is verwarmen met gas, zoals we nu grotendeels in Nederland helemaal fout. Dus daar is zeker wel overooenkomst.

Lucas

@Rob

“Aldaar worden producenten verplicht restwarmte aan een warmtenet af te staan, consumenten worden verplicht om warmte af te nemen, de overheid bepaald de prijs.”

Dat is nou net de pest, als die geweldige “overheid” de controle over de tariefvorming overlaat aan piranha’s van warmtebedrijven die uitsluitend $$$ zien.

Ik betaal, Gaia betere het, 314 euri vastrecht voor die %$#@ SV aansluiting, en verstook maar voor 200 euri. Lekker “stimulerende” verhouding tussen nooit beïnvloedbare (altijd op te hoesten) vaste kosten en wel beïnvloedbare (= motiverende reden) variabele kosten.

Enig idee hoe die verhoudingen in het gezegende Denemarken liggen? Met name: wat is het gemiddelde vastrecht daar? Is voor de cruciale factor: acceptatie bij de gedwongen (!!!!) warmteconsument nogal bepalend… En dan heb ik het verder niet over het energetisch rendement e.d.

Het probleem met restwarmte is dat het haast per definitie een gevolg is van een inefficient industrieel proces. Moderne elektriciteitcentrales kunnen warmte tot minimaal 30[°C] gebruiken. Aan 30[°C] heb je in de vorm van restwarmte nog maar bar weinig. Dat sommige elektrciteitcentrales warmte op een niveau van 90 of zelfs 110[°C] kunnen leveren is slechts omdat die dingen hopeloos verouderd zijn.

Hetzelfde geldt in mindere mate voor de industriele restwarmte. De enige reden dat daar warmte van >80[°C] beschikbaar komt is omdat ze niet hebben willen investeren in warmteterugwinning. Doen ze dat alsnog, dan kan de temperatuur van het warmteverlies in veel gevallen ook terug naar ~30[°C]. Toevallig ben ik juist voor mijn werk bezig met de introductie van zo’n systeem voor een grote slachtafvalverwerker. Restwarmte is leuk, maar eigenlijk is het bestaan van restwarmte an sich slechts het gevolg van nodeloze energieverspilling.

Twee opmerkingen hierover. In de eerste plaats is de markt voor laagwaardige warmte, beneden 60 grC, zo groot dat het logisch is om industrieen hierbij in te schakelen, zij hebben immers zelf te weinig behoefte om energie op dit temp. nivo op te nemen.
In de tweede plaats is een warmtenetwerk ook een stimulans om duurzame laagwaardige energie zoals uit aardwarmte en thermische zonnepanelen, op te nemen.
Warmtenetwerken zijn dus m.i. een noodzakelijk onderdeel van 100% duurzaam.
Tenslotte: laten we de discussie niet vervuilen met details over vastrecht en gedwongen warmtenering. Ik weet dat er op dit gebied frustraties bestaan maar hou alsjeblieft de blik gericht op de toekomst.
Hans van Poelje

@ Polderpv cs,

1) je site http://www.polderpv.nl is hoogst informatief en je zoekt de zaken goed uit. Voor mij een bron van goede informatie, waarvoor dank. Mijn Deens is helaas slecht, dus ik heb er alle vertrouwen in als jij die zaken goed uitzoekt. Ik hou me aanbevolen! Overigens: ‘de overheid’ in Denemarken bestaat in dit geval, als ik het goed begrijp, uit een soort energiecorporaties, te vergelijken met onze woningbouwcorporaties. Eventuele overwinsten vloeien in principe dus terug naar de maatschappij. Geen slechte constructie. Zoiets zouden we hier ook moeten doen. De sociale werkelijkheid is lastig, de problemen met de woningcorporaties alhier zijn je bekend.
2) restwarmte duur? Volgens mij zijn zonnecellen duur. Hoe dan ook: je moet wat over hebben voor duurzaamheid.
3) restwarmte monoploide? Niet zeuren: óf je liberaliseert en komt in de dynamiek van de markt, óf je liberaliseert niet en je hebt met een monopolie te maken. Bij warmtenetten heb je overigens weinig keus. Uit der aard der zaak zijn ze grootschalig, lokaal en monopoloide.
4) verplichte aansluiting een probleem? De door jouw zo bewonderde Duitsers weten van wanten. Ik ben er beduusd van, en kan het nauwelijks geloven toen ik gisteren het volgende bericht las. Vanaf 1 januari 2009 worden alle nieuwbouwwoningen in heel Duitsland verplicht om een warmte-aansluiting te nemen. Zie http://tinyurl.com/5nh34t en http://tinyurl.com/6jy3xk . Hierdoor is het mogelijk warmtenetten snel uit te rollen. Wellicht ten overvloede: het gaat ten principale niet om het gebruik van restwarmte, maar om het uitbouwen van warmtenetten, waaraan zoveel mogelijk duurzame warmtebronnen kunnen worden gekoppeld. Restwarmte is er daar maar één vorm van (en op termijn dus te vervangen door 100% duurzame bronnen).

@Rob

Thanx, hard work, learning every day…

Het gaat mij niet om “duur” of whatever. Mensen gooien BAKKEN met geld aan de meest onvoorstelbare waanzin weg, en gaan pas ergens helemaal achteraan opeens zich de pleuris schrikken dat er ook nog zoiets vaag als “energie” is en zien dan die nota die omhoog blijft knallen (maar waar ze niks of veel te weinig aan doen).

Het probleem bij gedwongen “restwarmte” verbruik is (a) dat je geen enkele keuze hebt of krijgt, (b) huurders helemaal vet de *** zijn (ik ben huurder), (c) warmtenetten zoals beoogd in NL per definitie altijd tot “gedwongen afname” en “niet te liberaliseren” structuren leiden. Je wilt niet weten hoe afgrijselijk ondoorzichtig, bomvol voor de “leveranciers” (lees: warmte doorschuivers, bij ons is kolen/atoomboer E.ON eigenaar van de “restwarmte veroorzaker” geworden, NUON Warmte roomt lekker verder de doorgeschoven warmte naar de fossiele gasprijzen af, zonder dat we d’r ook maar iets aan kunnen doen) gunstige aannames die hele bezopen tariefpyramides zijn. Ga zo maar door.

Waarom denk je dat die Warmtewet zo lang heeft geduurd (en waarom nu oorlog is uitgebroken bij sommige SV groepen omdat onze “belangen” nog steeds niet gegarandeerd worden?). Omdat “ze” in Duh Haag geen fatsoenlijke Wetten kunnen (willen?) maken die duurzaamheid afdwingen en die consumenten maximaal beschermen.

Het draait uiteindelijk om de beprijzing. En dat blijft een gloeiend heet politiek dossier, omdat we geen kant op kunnen.

Ik moet nog eens achter de Duitse warmte tarieven aan. Ik hoor daar NOOIT serieuze klachten over (zal vast wel eens iets gebeuren, maar beslist niet structureel, men betrekt daar via o.a. EEG en Erneuerbares Wärme Gesetz die consument maximaal bij de energierevolutie), dus volgens mij is het ook daar (net als in Denemarken) compleet anders geregeld. Ik hoor gaarne van mensen als ze daar degelijke info over hebben.

Off-topic: Denemarken heeft de hoogste energiebelasting tarieven van Europa. Figuur 3 in:

http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-SF-07-080/EN/KS-SF-07-080-EN.PDF

Toch hoor ik nooit Denen massaal in opstand komen. Rara hoe kan dat?

(kijk ook op figuur 4 onder elektraprijs industrie…)

Ik zou byzonder graag een vergelijkbaar serie plaatjes van de warmtetarieven EU-wide zien. Kijken of wij, “arme warmteconsumenten” vet uit ons nek zitten lullen, of dat er toch wel “wat aan het handje is”…

Laat ik het zo zeggen: ik vrees dat we nog heeeeeel lang op die mooie plaatjes kunnen gaan wachten…

@Rob

“De door jouw zo bewonderde Duitsers weten van wanten.”

Inderdaad. Zo zijn ze al op 16% duurzame elektriciteit gekomen (getal voorbij zien flitsen, was 14,2% zeker al in 2007) met het EEG.

En nu gaan ze met dezelfde vaart met als doelstelling: meer duurzaam, met warmte verder.

Natuurlijk moet je een “net” hebben om op in te voeden als je zonnewarmte over hebt, toch?

Dat hoef je in NL niet te proberen, dan krijg je minimaal glazige ogen of onbeantwoorde e-mails van je warmte leverancier. Die zijn er psychologisch beslist nog niet aan toe dat zelfs warmtelevering twee kanten op kan…

@Hans van Poelje

“Ik weet dat er op dit gebied frustraties bestaan maar hou alsjeblieft de blik gericht op de toekomst.”

Dank je, ik ben natuurlijk helemaal niet toekomstgericht met mijn archaïsche zonnepaneeltjes, en natuurlijk zwaar gefrustreerd (lees die site, wellicht vloeien alle frustraties als water af en zit ik me voor niks zo op te …).

314 euri/jaar niet beïnvloedbaar vastrecht (compleet fictieve tarievenpyramide) is dus slechts een “detail”.

OK, ik houd mijn mond wel. Those were your words…

Ook restwarmte van 30[°C] is bruikbaar. Met een warmtepomp wordt er ook grondwarmte gebruikt die vaak lager van temperatuur is, veelal minder dan 10[°C]. Als je warmte van 30[°C] opslaat in de ondergrond kun je dit in de winter prima gebruiken. (Rest)warmte van zonnecollectoren is hiervoor prima te gebruiken en in overmaat aanwezig. Ook genoeg in Nederland en warmte uit industriele processen hebben we dus niet nodig voor het warm houden van huizen.

Indien gebruikt als bron voor een warmtepomp is zelfs water of lucht van nul graden of minder nog bruikbaar. Wat dacht u van een diepvriezer. is dat geen warmtepomp of niet? Pas bij nul graden Kelvin zit er echt geen warmte meer in de bron.

Maar dit terzijde. Een warmtebron van formaat voor stadsverwarming, een verwaarloosde goudmijn naar mijn idee, is rioolwater. De stad Oslo heeft meen ik in 2005 een 18 MW warmte-recoupsysteem in dienst geomen dat haar warmte betrekt uit het stadsriool.
(http://www.planetark.com/dailynewsstory.cfm/newsid/35952/story.htm)
Er is dus echt plenty restwarmte voorhanden op de meest gekke plaatsen, en ik voorzie hierom en mede door het naderende einde van de Groningse gasbel waardoor aardgas zich uit de markt prijst als verwarmingsbron, dat de toekomst best wel eens aan de elektrische warmtepomp zou kunnen toevallen.

@Floris. Als je warmte onttrekt aan rioolwater, en alle zuiveringstations zijn gebouwd op basis van de huidige samenstelling en temperatuur van het rioolwater, dan zullen ze waarschijnlijk het rioolwater weer mogen opwarmen om de microbiologische waterzuiveringsprocessen aan de gang te houden. Dat kun je natuurlijk ook weer met warmtepompen doen en zo. De enige vraag die overblijft is: “waarom hebben ze dat nog niet eerder gedaan ?” Het antwoord is omdat men niet naar mensen zoals ons luistert, die technische (onbegrijpbaar voor 95% van de bevolking) heeft die op lange termijn een fantastische wereld kunnen maken, maar wel naar financiële experten die op één week tijd 10% winst kunnen maken, en naar juristen die het op bevel van de rechter kunnen laten regenen…

@Floris

Dat is nu het aardige als je het 100% scenario als model neemt. Dan zie je meteen dat verwarmen op gas helemaal fout is.

Ik vind ook dat er zo snel mogelijk een verbod moet komen op verwarmen met gas voor nieuwe woningen (en voor olie in Belgie).

Het gevaar is nu, dat men zo fixeert op ‘energie neutrale’ huizen, dat dat een soort heilig doel wordt en dit soort dingen vertraagd worden. Terwijl dat helemaal niet nodig is. Windenergie en CSP kunnen prima de huizen verwarmen met een warmtepomp.

Lucas

Over “het beter maar niet op gas stoken” in de (nieuwe?) woningen, de broodnodige ondersteuning voor de veel betere echt duurzame alternatieven, en wat SenterNovem daar weer van gemaakt heeft (…), ontving ik reeds enkele “spraakmakende” e-mails.

Het laatste exemplaar vind je hier (met link naar eerdere stukken). Houd je vast:

http://www.polderpv.nl/nieuws_DEactueel.htm#18sep2008_duurzame_warmte_ontmaskerd

@koen, nou er wordt wel degelijk goed gekeken naar de benutting van restwarmte. Probleem is dat het economische verhaaltje moeilijk blijft. Het Warmtebedrijf Rotterdam in de grootste restwarmte leverancier (groothandel) van Nederland en is onlangs failliet gegaan en inmiddels doorgestart. Dit geeft al aan hoe moeilijk het is om dit verhaal winstgevend gestalte te geven.

Als mensen denken dat het er allemaal makkelijker op wordt als je warmte van 30[°C] gaat leveren dan heb ze het goed mis. Dan is de toegevoegde waarde van het warmtenet nog weer een ordegrootte minder, namelijk, dus zal het *helemaal* nooit economisch haalbaar worden. Hetzelfde geldt trouwens voor het idee van de “energieleverende kas” Dat gaat ook om water van pakweg 25-30[°C] en zal dus vermoedelijk ook nooit rendabel worden, tenzij de warmtevragende woning ongeveer tegen de kas aan wordt gebouwd.

De economische haalbaarheid van (rest)warmtenetten van enige omvang is gebaat bij een zo hoog mogelijke temperatuur van het toevoerwater en een zo laag mogelijke temperatuur van het retourwater. Dat is zo belangrijk dat er normaal gesproken zelfs tot boven de 100[°C] wordt gegaan, waarbij de extra kosten om de druk op te vangen op de koop toe genomen worden. Speerpunt in Rotterdam is op dit moment daarom ook om het retourwater verder uit te koelen door afnemers te helpen meer warmte te benutten, maar veel lager dan 70[°C] (!) blijkt al erg moeilijk! Ziet u het probleem?

Kom dus niet aan met het verhaal dat we wel even op 30[°C] gaan werken in de warmtenetten als de financiele experts maar zouden meewerken. Dat is gewoon onwaar. Het zijn eerder juist de financiele experts die terecht weigeren om mee te doen met dit soort kapitaalvernietiging.

100% duurzaam is een mooi streven, maar let op de valkuilen. Het erg makkelijk om geld uit te geven aan duurzaamheid, maar dan wel op zo’n manier dat het ooit nog terugverdiend wordt. Om dat te doen moet je niet zomaar van alles roepen, maar degelijk ontwerpen en rekenen en aantonen dat het sommetje onder de streep (in EURO’s) positief is. Anders gaat het gewoon allemaal failiet en zijn we nog nergens.

@mechaniker :
Kijk daar hebben we dan een overheid voor die het proces uit het korte termijn kapitaal denken sfeertje haalt. Niet omdat het ideëel is dit te doen, maar dat het implementeren en in stand houden van duurzame energie lang duurt en de fossiele crises zich waarschijnlijk binnen een tiental jaar zal snel zal afspelen . Te kort om in de paniek van 7 miljard mensen die duurzaam willen gaan om te doen als de nood aan de man is. We moeten er nu aan beginnen terwijl het niet winstgevend is, maar de resources wel beschikbaar zijn.
Energie is de voorwaarde voor de rest van de huidige economie, daar mag een samenleving best in investeren, en via belastingen over die winsten van de door de energie huishouding mogelijke gemaakte bedrijvigheid de energie voorziening betalen.
Vreemd concept? Nee, want we betalen het Openbaar vervoer ook zo. Personen vervoer is zwaar verliesgevend, en wordt door de belastingen gesubsidieerd. (En gecompenseerd met vrachtvervoer maar dat is dan een specifieke implementatie van het geheel) Het OV is echter een speerpunt in het mobiel houden van de samenleving, en maakt daardoor andere bedrijvigheid mogelijk waarover belastingen geheven kunnen worden om dan het OV te betalen.

Dat gezegd hebbende, met de huidige overheid zijn we zwaar en zwaar de klos. Die doen helemaal niets. En er is geen partij die het wel gaat doen, nivelleren, negeren, winst maken en gefröbel in de marge, dat is het programma van de huidige patrijen. Jammer maar helaas.

Maar goed, we hebben goed werkende warmte netten in Nederland. En ondanks je terechte opmerking dat die ook maar bestaan bij de gratie van energieverspillende processen, is het in ieder geval beter dan er botulisme mee te veroorzaken op de rivieren. We veranderen niet zoveel aan de verspilling, (En met volledige benutting van die warmte al een stuk minder verspillend) De wal zal dat schip wel keren.
Het issue is van de warmte netten dat overgelaten aan de markt het alleen maar geld aftroggeld van de gebruikers. Ik denk dat zelfs de extreme fanaten op dit forum liever een kolenkachel aanschaft dan geld te verschaffen aan de bonussen van de energie leverencier. En dat is zonde , want het idee is goed. Bovendien zijn die warmte netten als het gas op is redelijk eenvoudig om te zetten naar aardwarmte installaties bijvoorbeeld.
De warmte netten maken ons klaar voor de toekomstige verwarming van onze huizen. Het mag dan ook een misdaad genoemd worden dat het door ordinair winstbejag een slechte naam krijgt bij degene die het verschil zouden kunnen maken.

@mechanieker

Het is niet de essentie van mijn verhaal om “te streven” naar 100% duurzaam. Het idee is om er in “te denken”, om zo te zien wat het beste het eerste opgepakt kan worden. Veel van de dingen zijn nog niet rendabel.

Een eenvoudige manier van de overheid om restwarmte en warmtepompen te stimuleren is het verlagen van de belasting op elektriciteit en het verhogen van belasting op gas (zodat het geheel neutraal blijft voor de burger).

Nu is dit het omgekeerde (de energiebelasting op gas is relatief lager dan op elektriciteit) en daarmee wordt de warmtepomp en het gebruik van restwarmte ontmoedigt. Deze omgekeerde stimulans is ook ten gunste van micro-WKK wat uiteindelijk geen oplossing is.

Dit is dus een zeer concrete en uitvoerbare maatregel. En als je denkt in het 100% scenario, is het evident dat je dit moet doen.

Lucas

@ Hans van Poelje.
Heb je enig idee hoe de warmte-mark in elkaar zit (grootte vraag/aanbod, temperatuurniveau’s enz), en/of weet je waar ik daar cijfers over kan vinden?

@ meerderen
Is het vanuit duurzaamheid een goed idee om het gebruik van aardgas voor laagwaardige temperaturen uit te bannen? En zo ja, vanaf welke temperatuur zou je aardgas wel moeten gaan gebruiken?

Gas in nieuwbouw wijken is overbodig. En omdat de bouwwereld zeer ouderwets is, moet dat inderdaad verboden worden.
Daarom zie ik ook niet zo veel in een warmtenet.
Huizen en bedrijfsgebouwen kunnen nu al en moeten dan ook energie neutraal of positief=opwekkend gebouwd worden.

Zo’n warmte net zou dus alleen nuttig worden als er een markt wordt gecreerd voor warmte.
Maar dit land, waar fossielen de baas zijn gaat daar natuurlijk nooit regels voor opleggen. Daarvoor heeft de gasunie nog veel te veel macht in den haag.
En zijn onze politici veel te leeghoofdig bezig met elkaar vliegen afvangen.

Verder wordt er maar jaarlijks ca 1% van de woningen- en gebouwenvoorraad vernieuwd. En de eigenaren van de bestaande bouw, laten het wel uit hun hoofd die HR ketel te vervangen door een lage temperatuur verwarming, want dat kost veel extra geld.
Zo ken ik een groot bedrijf met oude ketels waar de laagste watertemperatuur bijv 130 graden is. Met dat water worden de gebouwen verwarmd. Ze zouden wel met lage temperatuur willen verwarmen, maar gaan niet uit eigen beweging die hele installatie vervangen als die nooit stuk gaat.

Het beste gebruik van aardgas en ook biogas lijkt mij om dit decentraal bij de gebruiker met een zo hoog mogelijk rendement om te zetten in electriciteit. En dan alleen wanneer er geen aanbod is van electriciteit uit duurzame bronnen. Electriciteitsproductie met als basis aardgas kan in een STEG met 60% rendement. Koppel je dit met gebruik van het warme restwater in verwarming van de naastgelegen huizen en kassen of seizoensopslag in de ondergrond kun je nog mogelijk nog eens van de restwarmte 50 % en meer gebruiken.
Dus optimaal uit het gas de exergie eruit persen en zo minmogelijk verliezen in transportnetten en transformatie.
Dus geen megacentrales aan zee die 50 % verbruiken voor verwarmen van zeewater omdat ze koelcapaciteit nodig hebben. En ook geen megacentrales ver weg van de gebruikers waardoor er weer veel netcapaciteit moet worden gebouwd die ook weer procenten extra kosten van het rendement doorj het transport. Een intelligent netwerk wat continu de vraag, opslagcapaciteit en het aanbod meet, het aanbod koppelt aan de vraag opslagcapaciteit met een voordurende jaarplanning voor gebruik en aanbod is wel de voorwaarde. En vergeet niet dat nu de meeste warmte gebruik wordt in industriele processen waar met kracht/warmte ook veel meer excergie-rendement te halen.

Interessante discussie! Ik ben het met de grote lijnen wel eens, maar zie telkens een paar opvattingen opduiken die m.i. een kanttekening nodig hebben.
a) restwarmte in de industrie is niet altijd het resultaat van inefficiente processen. Een overschot aan laagtemp. warmte is onvermijdelijk na optimalisatie (met de zgn pinch-analyse);
b) dat een warmtenet voor woningen niet nodig zou zijn (ivm isolatie) betwijfel ik: waarom is men in Zweden dan bezig om de uitstekend geisoleerde vrijstaande woningen ook op het warmtenet aan te sluiten?
c) microwarmtekracht wordt door Gasunie gepromoot omdat dan de gaslevering aan de eindverbruiker, die het hoogste tarief betaalt, dan toeneemt, en daarmee de winst. Voor vrijstaande villas is het misschien wel een goede oplossing, maar compacte bouw is echt beter uit met een warmtenet.
d) waarom wordt diepe geothermische warmte (op 2000 m en dieper) niet genoemd in de discussie? Dit is een bron met groot ontwikkelingspotentieel, en voor het eerst heeft de Koningin het nu in de troonrede genoemd, o zo! Kijk eens op de website van het geothermie platform.
HansvP

@Hans van Poelje
a), b) c). Ik ben het met je eens; een deel van mijn kennis is echter nog op ‘gut-feeling’ gebaseerd. Heb je nog wat url’s voor me in deze?
d) diepe geothermie. Warmtenetten zijn noodzakelijk om warmte te kunnen distribueren. Daarom ben ik erg voor het aanleggen ervan; verbetering van de bron kan altijd nog (en geo theormie is daar een prachtig voorbeeld van).

Groeten Rob Kemmeren

Rob, de website is: geothermie.nl
Op 10 november houden ze een symposium in Delft (75 euro toegang); een aanrader.
Groetjes, Hans

Hallo,
Laten we eens beginnen met alle nieuwe huizen zo te richten dat het grootste glasoppervlak naar het zuiden wijst, scheelt sloten energie. Verder veel hogere isolatie-eisen stellen voor nieuwe woningen, dat kunnen ze in Duitsland en Scandinavie ook. En zonnepanelen en zonneboilers verplicht op alle daken. Mini WKKS verplicht invoeren. De energiegiganten moeten dan een redelijke vergoeding uitkeren aan de gebruiker van een mini-WKK, desnoods wettelijk afgedwongen.
De agrarische sector en de lucht- en scheepvaart brandstofaccijns laten betalen, zoals wij allemaal doen. Stimuleert zuinigheid.
Dit alles om het langer uit te kunnen zingen, en kunnen we met de uitgespaarde energie aan een duurzame oplossing werken. We stellen het peakoil-moment een tijdje uit. De overheid moet de ontvangen accijns uitsluitend gebruiken voor het bevorderen van een duurzame samenleving.
Prettige discussie verder.

Een passiefhuis bouwen, of een woning zeer goed isoleren is niet zo makkelijk. Veel aannemers maken levensgrote fouten die pas uitkomen bij langdurig gebruik en die achteraf eigenlijk haast niet meer te corrigeren zijn. Veel technieken en principes die men vroeger leerde moeten eigenlijk terug afgeleerd worden. De traditionele bouwtechnieken zijn om huizen te bouwen die verwarmd worden met een open haard of kachels.
Het gebruik van de woning moet ook met enige redenering gebeuren, die meestal boven het bevattingsvermogen van de gewone mens gaat. De meeste (oudere) mensen snappen bijvoorbeeld niet hoe ventilatie (met energierecuperatie) dient te gebeuren en waarom een raam openzetten eigenlijk niet goed is, terwijl onze kinderen op school nog steeds andersom leren. Het traditioneel bouwsysteem is zodanig ingeburgerd dat we een paar generaties gaan nodig hebben vooraleer mensen het verschil terug gaan kennen tussen een goede en een minder goede woning. Het lijkt er op dat mensen die op het verkeerde pad zitten, en die plots schrikken of in de problemen komen, eerst nog heel erg hard verder het verkeerde pad oplopen. Op een zinkend schip moet je een vlot bouwen, of naar een reddingsboot gaan en maken dat je weg bent vooraleer er paniek uitbreekt, en niet zo lang mogelijk in je kajuit blijven en uiteindelijk naar het laatste drijvende stuk drummen.

Bedenk dit eens. Een volgens de normen gebouwde woning heeft volgens de aangescherpte normen straks (2020) geen gas meer nodig voor verwarming. Het beetje dat nodig is wordt opegbracht door een elektrisch aangedreven warmtepompje (reden: gratis warmte; zonnepanelen zijn goedkoop geworden). Het heeft economisch geen zin meer om nieuwbouw nog aan te sluiten op het aardgasnet. Intussen is aardgas door uitputting (peak-natgas) duur geworden (1), reden genoeg voor eigenaren van bestaande bouw om eerder te investeren in warmtepompen dan in de te veel aardgas verbruikende micro-WKK (reden alweer: brandstof gratis en zonnepanelen goedkoop). In zo’n situatie moet de infrastructuur voor aardgas worden bekostigd door een slinkend aantal betalers die in bestaande bouwe wonen. Dit zet opwaartse druk op het vastrecht (2). Factoren (1) en (2) versterken elkaar dus. Zodoende ontstaat een neerwaartse spiraal waardoor iedereen die kan (lees: woningeigenaren) maakt dat hij zo snel mogelijk uit het aardgas stapt. Alleen huurders zijn de klos (stooktoeslag uit te betalen door de belastingen?). Met andere woorden: aardgas is sowieso over en uit over tien-twintig jaar of zelfs eerder.

Floris, ga je niet een beetje makkelijk voorbij aan het feit dat er al meer dan 6 miljoen woningen staan en dat het nog zeker 100 jaar zal duren voordat de hele woningvoorraad is vervangen door zeer energiezuinige woningen? Een ander punt waarover je nogal optimistisch bent is de warmtepomp. Daar is electriciteit voor nodig, reden waarom de (kern)electriciteitslobby zo ijvert voor deze vorm van verwarming. Verder bestaat ook nogal eens het misverstand dat een warmtepomp met grondcapaciteit geothermische warmte zou gebruiken. Dat is niet het geval: je tuin koelt af en daardoor vangt hij meer zonnewarmte op. Je moestuintje doet het daardoor ook minder goed. Geothermische aardwarmte levert aan de oppervlakte maar een warmteflux van 30 tot 50 milliWatt per m^2 ofwel 10 000 x zo weinig als zonnestraling. Een warmtepomp met luchtcapaciteit heeft een veel lagere prestatiecoefficient, circa 2 ipv 3 bij grondcapaciteit.
Ik denk dat de discussie over warmtepomp, afstandverwarming, micr0 en mini warmtkracht en gasverwarming ernstig vervuild is door belangengroepen, en dat een genuanceerde en rationele afweging nodig is die per geval tot verschillende uitkomsten kan leiden.

HansvP

Vraag is: Zijn dit soort huizen al gebouwd en wonen er al mensen in? Wat zijn hun ervaringen?
We kunnen wel blijven theoretiseren, maar we moeten ook gewoon bouwen en de kinderziekten er in de praktijk uit krijgen.

Op olino.org staat een artikel over een energie+ huis, maar uit het artikel kan ik niet afleiden of dit nu echt in gebruik is of alleen een concept.

@Koen.
Ik vind je verhaal absoluut onjuist, ik zal het uitleggen. Een oud-collega heeft 25 jaar geleden een z.g. “Finnhous” neergezet. Een prachtige vrijstaande goed geisoleerde woning volgens Zweeds ontwerp. Omdat hij maar 10% van de “normale” hoeveelheid gas gebruikte vermoedde het gasbedrijf dat er van fraude sprake was. Zijn gasmeter werd tot 3 maal vervangen. Uiteindelijk moest men toegeven dat er niets aan de hand was. Hij geniet nog dagelijks van zijn zeer verstandige investering en lacht in zijn vuistje. Mijn conclusie: wij vertikken het om in dit land goed geisoleerde woningen te bouwen. De reden is mij niet duidelijk. Maar als je het wil dan kan het!

@Bert. Ik heb even naar de Finnhouse site gekeken, en inderdaad wat je schrijft is volledig waar. Maar dat is buiten de Belgische traditie gerekend. Ex-schoonfamilie van me heeft ooit een hout-massiefbouw woning gezet. Niet zo goed als een Finnhouse, maar het idee van niet met stenen te bouwen en met een doordacht systeem te werken was gelijkaardig. Het was een hel om een bouwvergunning te krijgen! De burgemeester zei het letterlijk: “jullie buren bouwen allemaal mooie, degelijke villa’s, en jullie willen een houten barakje er naast zetten. Wij willen de buurt niet op die manier laten degraderen !” Uiteindelijk mocht het geplaatst worden mits… er rondom bakstenen rond gezet werden. Enkele jaren later moesten ze het verkopen, een raad eens: niemand die dat wou: “een tuinhuis !”. Veel mensen laten zich door traditionele aannemers of bouwbedrijven adviseren, en die raden het altijd af om zo te bouwen: een alternatieve bouwwijze is geen goede belegging, en zal minder in waarde stijgen dan een klassiek huis met stenen. En vermits de Belgen graag hebben dat ze het rijkst zijn op hun sterfdag, blijven Belgische aannemers massaal werken volgens de “vraag” van de klant, en verandert er niets. Nederlanders daarentegen zoeken alternatieven op, en doen dan hun uiterste best om het idee te verkopen, terwijl Belgen eerder introvert zijn, en weinig commerciële inspanning doen, en vooral hetzelfde blijven verkopen wat ze vorig jaar deden: “de mensen kennen dat, vertrouwen dat, en daar moeten we niet veel uitleg aan geven”. Om tot slot even in te pikken op het verhaal van je oud-collega: Als je het advies vraagt van de mannen van het gasbedrijf, dan zullen ze een stenen woning ook beter vinden zeker? De stookolieleverancier vindt ook dat een stenen huis beter “ademt” dan een houten huis, waardoor je minder ziektes krijgt…. De kolenhandelaar, en zijn broer, de CV-monteur vinden dat een houten huis teveel kraakt als je de kachel aanzet, en de electriciën vraagt een attest van de brandweer alvorens hij zijn leidingen durft monteren.

Aanvullend op het bovenstaande: Nog even verder over “een tuinhuis!”. Het probleem is dat als je een houten woning verkoopt, je niet de enige bent die zijn woning verkoopt. Naast je Finnhouse, staan er in de gemeente pakweg twintig andere traditionele woningen te koop. Een potentiële koper gaat ze allemaal bezoeken natuurlijk, en luistert naar alle 21 verhaaltjes. De verkopers van vastgoed gaan dus kijken hoe ze hun woning kunnen “opwaarderen”, en dat kan in dit geval door twintig keer het houten huisje te discrimineren en te beschimpen alsof het geen echt huis is, en er alle nadelen, echte en verzonnen, van op te sommen. Als je dat allemaal hoort, en je denkt dat je het ook nog ooit eens terug zult moeten verkopen, dan pas je wel op natuurlijk.
Er zit natuurlijk ook een gigantische fout bij de constructeurs, maar dat is niet alleen bij woningen, maar bij alles: men wil exclusieve rechten en neemt patenten op bepaalde systemen. Men denkt op die manier rijk te worden van zijn uitvinding en concurrentie uit te sluiten, maar eigenlijk veroorzaakt het dat de nieuwe techniek niet wijd verspreid wordt en dat de vernieuwing altijd een marginaal verschijnsel blijft. Bill Gates is groot geworden doordat hij jarenlang MS-DOS en de eerste Windows versies gratis liet copiëren, tot iedereen het kende en het gebruikte. Pas als iedereen het kent en het wil hebben, kan je er rijk van worden, anders blijft het een marginaal verschijnsel waarover de meningen verdeeld zijn.
Intellectuele eigendomsrechten zijn dus zeer contraproductief in een samenleving die verandering nodig heeft.

Als alternatief moet je er miljoenen tegen aangooien en de gigantische reclame-industrie ervoor inzetten. Dat doen de Gas, stookolie en elekticiteits-jongens wel hoor! Al eens een reclame gehoord op de radio of tv voor passiefwoningen ?.