Een interessant stuk! Een paar zaken die mij opvielen:

Met 8% is verwarming de grootste energie-uitgave en dus een logisch eerste doelwit.

Hier ben ik het geheel mee eens! Zowel in bestaande bouw als bij nieuwbouw kan veel gedaan worden. Het is zonder veel problemen mogelijk huizen en bedrijfspanden te bouwen die (vrijwel) geen verwarming of koeling nodig hebben, puur door hoogwaardige isolatie. Kijk bijv. eens op http://www.passiv.de

De voedselvoorziening staat met gemiddeld 6,9% op de tweede plaats.

Dit zijn van die ‘ongemerkte sluipverbruikers’… Aan het stukje vlees op je bord kun je niet zien dat het zoveel energie heeft gekost om het daar te krijgen. De eerlijkheid gebied mij te zeggen dat ik op dat gebied best wat energiebewuster zou kunnen zijn…

Brandstof staat op de derde plaats met 5,1%. Bijna de helft van de in Nederland gereden kilometers zijn korte stukjes in de stad. Die kunnen per fiets afgelegd worden.

Ook weer een waarheid als een koe. Auto’s zijn voor de korte afstand binnen de stad niet het optimale vervoersmiddel. Een toegenomen gebruik van de fiets heeft nog meer voordelen behalve verminderd energieverbruik: een betere conditie en daarmee gezondheid van de bevolking, en een leefbaarder stad. Daarbij is het lastig om auto’s op een écht duurzame bron te laten rijden, met trams e.d. is dat een stuk makkelijker.

Ook kan er volgens mij veel winst behaald worden met lichte elektrische voertuigen zoals elektrische fietsen en elektrische scooters.

CO2-compensatie
In plaats van energie te besparen is het mogelijk de resulterende uitstoot te laten compenseren door ergens anders CO2 op te laten nemen. De meest eenvoudige manier is door ergens anders bomen te laten planten.

…en dat is naar mijn mening nu weer een minder zinvolle actie. Even afgezien van de vraag of bomen wel zo’n efficënte manier zijn om CO2 op te slaan (en hoe snel en hoe lang ze dat doen) vraag ik me steeds meer af hoe terecht die stelligheid is waarmee de klimaatverandering aan menselijk handelen wordt toegeschreven. Daarbij kost het planten van bomen energie en kan het waardevolle landbouwgrond in beslag nemen. Als laatste kan het planten van bomen gezien worden als een soort van ‘afkopen’ en dat kan er toe leiden dat gedragsverandering uitblijft ‘want we planten toch bomen?’.

@Jeroen. Wat is dat toch met die peakoilers die niet in door mensen handelen veroorzaakte klimaatverandering geloven? Het is al minstens 20 jaar bekend (Arrhenius berekende het overigens al meer dan 100 jaar geleden, met een beetje geluk) en de bewijzen stapelen zich alleen maar verder op. Wat is dan de oorzaak? Toch niet weer de zon? Kijk eens goed rond op realclimate.org; alle argumenten van “sceptici” worden daar grondig behandeld en afgevoerd.

@Ark: Twee redenen:

1) Zowel de voor- en tegenstanders brengen hun argumenten op overtuigende wijze. Ik kan simpelweg niet uitmaken wie gelijk heeft. Een gedeelte van de oorzaak daarvan is volgens mij dat de aarde een enorm complex systeem is waarvan nog lang niet alle eigenschappen begrepen worden. Verder hebben zowel de voor- als tegenstanders elk zo hun belangen en dat maakt het voor mij erg ondoorzichtig. Daarom ben ik op dit moment niet ‘voor’ of ‘tegen’.

2) In de media zie je een enorme focus op het klimaat, terwijl peakoil (en de andere nare effecten van het gebruik van fossiele brandstoffen) relatief weinig belicht worden. Het gevaar daarvan in mijn ogen is dat mensen voor ‘makkelijke’ oplossingen gaan kiezen. We hebben 3000km gevlogen? Dan betalen we toch €50 om een paar bomen te planten en dan is het weer klimaatneutraal. Klaar! We hebben meer elektriciteit nodig om onze plasma-TV’s op standby te laten staan? Dan bouwen we een paar steenkoolcentrales die hun CO2 ondergronds opslaan, klimaatneutraal dus. Klaar! Dergelijke ‘oplossingen’ verminderen onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen totaal niet, integendeel, het geeft mensen een vals gevoel van ‘ik doe het goed’. Ik zou beide verschijnselen daarom graag strikt gescheiden willen zien.

Ik wordt nog wel eens uitgemaakt voor ‘milieufreak’, met zonnestroompanelen op ons dak, een zeer laag gas/water/elektriciteitsverbruik en geen auto. Als ik dan probeer uit te leggen dat mijn drijfveer niet in eerste instantie het milieu of klimaat is maar energie dan zie je de oogjes glazig worden. Er is nog een lange weg te gaan…

@Jeroen

Zowel de toenemende schaarste aan fossiele brandstoffen als milieu zijn wat mij betreft belangrijke redenen voor een transitie naar een duurzaam energiesysteem in de wereld. Naast deze twee hoofredenen zijn er bovendien nog vele andere redenen te bedenken voor zo’n transitie (bijv. geopolitiek en armoede).

Ik ben het wel met je eens dat de ‘klimaatkerk’ die nu opgekomen lijkt te zijn en ‘CO2-fundamentalisme’ predikt wellicht het klimaatprobleem enigzins overdrijft en veel te weinig aandacht – meestal zelfs helemaal geen aandacht – besteedt aan de uitputting van fossiele brandstoffen.

Vanuit het oogpunt van transitiebeleid is dit erg jammer, omdat de focus nu niet alleen bij de ontwikkeling en toepassing van duurzame energie is komen te liggen, maar vooral ook bij energiebesparing en het schoner maken van fossiele technologieen. Hoewel investeringen in al deze opties op zichzelf goed te verdedigen zijn, kunnen investeringen in energiebesparing en het efficienter/schoner maken van fossiele technologieen ook juist een vertragend effect hebben op de ontwikkeling van duurzame energie. De reden hiervoor is dat deze investeringen een verdere insluiting van fossiele technologieen in onze economie in principe alleen maar in de hand werken. De concurrentiepositie van deze technologieen t.o.v. duurzame technologieen wordt hiermee versterkt en het leidt de aandacht af van investeringen in echte duurzame opties.

Naar mijn mening moet de ontwikkeling van een werkelijk duurzaam energiesysteem bij energie-, milieu- en transitiebeleid meer centraal komen te staan. Beleid dat gebaseerd is op enkel CO2-reductie is onvoldoende en leidt niet tot een ‘optimaal’ transitieproces.

@Jeroen: kun je me dan eens zo’n ‘klimaatscepticus’ aanwijzen die met goede argumenten komt? Ik ken ze niet en heb mijn uiterste best gedaan om ze te vinden.

@ allen

Deze discussie over prioriteit of juistheid van klimaat en oliepiek hypothesen is zinloos. Beide zijden moeten meer rekening houden met de grote traagheid in het klimaatsysteem en in de aanpassing van de energieinfrastuctuur.
Een energietransitie duurt minstens 20, misschien wel 50 jaar en het klimaat van nu wordt misschien wel bepaald door de samenstelling van de atmosfeer 20 of 50 jaar geleden.
De VN heeft dat onderkend en baseert het beleid sinds 1992 op voorzorg. Het behoeft geen betoog dat dit beginsel nauwelijks wordt toegepast en dat we volgens de worst-kaas scenario’s geen 20 jaar meer hebben. Experts noemen dat de overshoot: dan komt elk beleid te laat en zijn pijnlijke aanpassingen aan de werkelijkheid onvermijdelijk. Politici en CEOs wachten daarop, liever dan nu ongemakkelijke waarheden te aanvaarden en nog zo preventief mogelijk te handelen. En burgers kunnen wel wat, maar weinig zolang de structurele aanpassingen niet beginnen.

@Jeroen. De IPCC is geen “voorstander” van het feit dat menselijjk handelen leidt tot klimaatverandering; dat is wetenschappelijke consensus. IPCC is ook allerminst een “belanghebbende” bij deze conclusie. Binnen de IPCC is door landen als de VS en Saoedi-Arabië juist alles in het werk gesteld om de steeds sterker wordende bewijzen te weerleggen. Niet gelukt; zelfs deze landen stemmen in met de conclusies. Het is helemaal niet vreemd als je als burger niet alle wetenschap kunt navolgen, maar het is wel handig om dan toch maar op basis van de conclusies te werken.

@Bart. De “klimaatkerk” is nieuw voor mij, lijkt me grotendeels een verzinsel. De dominee zou dan toch Al Gore moeten zijn en die is heel duidelijk over peakoil. Zie bijvoorbeeld zijn uitspraak uit 2006 in Energybulletin.net: http://www.energybulletin.net/17142.html

@Paul. Uiteraard is het voorzorgbeginsel van belang. Echter inmiddels gaat het natuurlijk allang niet meer om een “klimaat-hypothese”, maar om bewezen feiten. De traagheid in het klimaatsysteem zit ‘m overigens niet zozeer in het klimaat dat zou reageren op de atmosfeer van 50 jaar geleden, maar veel meer in het feit dat CO2 “stapelt” in de atmosfeer en dat zo de concentratie per jaar een kleine % stijgt. Er is een forse omslag nodig om dat t.z.t. weer aan het dalen te krijgen.

Ook peakoil is meer dan een hypothese. Het is onvermijdelijk bij het opmaken van eindige olievoorraden. Er is alleen discussie over het moment van de piek, en zelfs daarvoor is de bandbreedte inmiddels vrij nauw. De traagheid van de reactie hierop heeft veel te maken met grote gevestigde belangen, zie Exxon/Bush.

@ Ark

Ach, je mag het bewezen noemen, maar het IPCC doet dat niet. Wel een 95% waarschijnlijkheid. Bewijs komt altijd pas achteraf, vandaar de wijsheid van het voorzorgbeginsel.
De ASPO hypothese is niet dat er ooit een piek komt, maar dat deze snel komt.

@Ark

De term ‘klimaatkerk’ is inderdaad een verzinsel, want hij bestaat niet echt. Hoewel ik eerlijk moet toegeven dat deze term wellicht nogal denigrerend overkomt, vind ik hem wel van toepassing op het gevoel dat mij bekruipt als ik bijvoorbeeld zie wat er gebeurt bij de Live Earth concerten die laatst gegeven werden of het concept van CO2-neutraal vliegen (hoewel nieuwe bomen aanplanten beter is dan niets, kan dit gezien worden als een soort aflaat-systeem waarbij mensen hun schuldgevoel af kunnen kopen door hen een illusie voor te houden).

Wat betreft Al Gore: hij is duidelijk over Peakoil, maar in zijn publieke boodschap staat klimaat toch zeer duidelijk centraal. In Gore’s documentaire “An Inconvenient Truth” gaat het toch om het creeren van ‘awareness’ op het gebied van klimaat en wordt het probleem van duurzaamheid (uitputting fossiele brandstoffen, geopolitiek, armoede, etc.) niet veel breder bekeken dan dat. Dat is nu juist wat ik, m.b.t. beleid, jammer vind, zoals ik in mijn bovenstaande post getracht heb uit te leggen. Het debat over duurzaamheid wordt momenteel gedomineerd door klimaat. En, hoewel klimaat uiteraard van het grootste belang is, zou ik liever zien dat de discussie m.b.t. duurzaamheid en beleid breder gevoerd zou worden in het publieke domein. Het lijkt mij dan ook een uitermate geschikte doelstelling voor de Peakoil-beweging om deze taak op zich te nemen. Ik ben benieuwd naar de ASPO conferentie in Cork op 17 en 18 september.

@Bart. Duidelijk: klimaatverandering trekt op dit ogenblik meer de balangstelling dan peak oil. Dat is trouwens ook pas van de laatste paar jaar, nadat er al 20 jaar aan getrokken was!
Mijn punt is dat we niet moeten vervallen in het naar beneden trekken van het klimaatprobleem, maar moeten kijken hoe we eenzelfde aandacht kunnen krijgen voor peak oil. Aanhaken op de golf van klimaatbelangstelling is daarbij m.i. aanmerkelijk efficiënter dan er tegenin roeien.

Uiteindelijk wijzen beide problemen grotendeels in dezelfde oplossingsrichtingen, zie bijv. Gore’s gehamer op beter fuel efficiency standards voor auto’s.

Wat betreft twee specifieke CO2-maatregelen:
Bomen planten helpt niet tegen peakoil (tenzij je die bossen weer inzet in de energievoorziening), maar lijkt me niet dat we daar tegen hoeven te ageren. CO2-verwijdering en -opslag kunnen het gebruik van steenkool wellicht acceptabel maken, wat iets meer lucht geeft vanuit peakoil gezien.

@Ark

Het naar beneden trekken van het klimaatprobleem is het laatste dat we moeten doen en ik ben het met je eens dat we vanuit Peakoil gebruik moeten maken van het momentum dat nu gecreeerd is voor het klimaatprobleem. Mijn punt is dat we de discussie over duurzame ontwikkeling niet moeten vernauwen tot enkel het klimaatprobleem. Ik ben van mening dat dit wel degelijk veel uit kan maken voor beslissingen met betrekking tot beleid op het gebied van economie, energie, milieu en transitie. Zogenaamd CO2-neutraal vliegen moet bijvoorbeeld niet de ontwikkeling van schonere vliegtuigen tegenhouden en schonere verbrandingsmotoren voor auto’s moeten niet de ontwikkeling van nieuwe werkelijk duurzame aandrijvingssystemen tegenhouden.

@Bart. CO2 neutraal vliegen is een vrijwillige maatregel, prima omdat er nog geen enkel beleid is om het brandstofverbruik en de emissies van de luchtvaart te reduceren (de kerosineprijs werkt wel een beetje maar zonder accijnzen en BTW schiet het nog niet erg op). Ik ken geen enkel beleidsvoorstel dat mikt op CO2 neutraal vliegen; in Europa gaat het over het meenemen van de luchtvaart in het emissiehandelssysteem. Dat geeft een echte drive richting efficiëntere en daarmee schonere vliegtuigen. M.a.w: het ‘tegenhouden’ van het een door het ander lijkt me momenteel geen groot probleem.

Duurzame(re) auto-ontwikkelingen hebben last van veel gevestigde belangen en bestaande infrastructuren. Als we flink de accijnzen en normen aan blijven draaien, breekt het m.i. wel een keer door. Ik zie niet hoe schonere verbrandingsmotoren de ontwikkeling van nieuwe aandrijvingssystemen tegenhouden, wél dat de bestaande industrie liever het eerste doet dan het laatstel.

@Ark

CO2-neutraal vliegen is een prima vrijwillige maatregel, zolang het de aandacht maar niet afleidt van de noodzaak voor effectief beleid en investeringen in het schoner maken van de luchtvaart.

Verder merkte je het volgende op: “Ik zie niet hoe schonere verbrandingsmotoren de ontwikkeling van nieuwe aandrijvingssystemen tegenhouden, wél dat de bestaande industrie liever het eerste doet dan het laatste”

Schonere verbrandingsmotoren betekent het efficienter maken van vervuilende technologie. Dit betekent dat deze vervuilende technologie langer betaalbaar blijft voor meer mensen. Het totale wereldwijde verbruik van autobrandstof zal hierdoor per saldo minder afnemen dan vaak verondersteld wordt – omdat men impliciet min of meer uitgaat van constant verbruik en er meestal niet zozeer wordt gelet op prijseffecten – en de insluiting van de technologie van de verbrandingsmotor zal alleen maar verder toenemen. Omdat vanuit individueel oogpunt beschouwd verbrandingsmotoren efficienter/goedkoper worden gemaakt, wordt het voor nieuwe aandrijvingssystemen moeilijker om een positie in de markt te verkrijgen en de lock-in van verbrandingsmotoren te doorbreken. Dit kan alleen met effectief stimuleringsbeleid. Overigens is deze lock-in natuurlijk niet enkel het gevolg van de efficientie van aandrijvingssystemen, maar ook van allerlei schaalvoordelen in industrieen en infrastructuur op het gebied van verbrandingsmotoren en fossiele brandstoffen.

De gevestigde auto-industrie blijft liever actief op het gebied van verbrandingsmotoren ten eerste omdat daar hun competenties/routines liggen (dit gaat dus min of meer vanzelf) en ten tweede waarschijnlijk ook omdat er nauwelijks effectief publiek beleid gevoerd wordt voor de ontwikkeling van nieuwe duurzame aandrijvingssystemen. Hier moet dus verandering in komen.

@Bart. Klinkt alsof jij verbeteringen aan verbrandingsmotoren het liefst zou verbieden. Lijkt mij niet wenselijk (en niet mogelijk). Ik schreef al :accijnzen flink aan blijven draaien. Als de efficiency gemiddeld met 3% per jaar stijgt en we zorgen ervoor dat de benzine minstens 3% duurder wordt, is er geen enkele incentive om meer te gaan rijden. En ook geen grotere “lock-in”.

@Ark

Het lijkt me duidelijk dat ik efficiency verbeteringen in verbrandingsmotoren niet wil verbieden. Dat zou erg vreemd zijn. Accijnzen zouden de komende jaren geleidelijk steeds zwaarder aangedraaid moeten gaan worden. Verplichte emissie-standaarden zou ook een optie kunnen zijn. Dit zou typisch een maatregel zijn om op EU-niveau te regelen, zodat nationale overheden niet meer de mogelijkheid hebben om free-rider te zijn. De EU zou hiermee een bepaald minimumniveau voor benzine-accijns kunnen garanderen, waarmee de consument en de auto-industrie pas echt een prikkel krijgt om zich te gaan richten op efficiente verbrandingsmotoren.

Probleem blijft echter dat de lock-in van de verbrandingsmotor in principe versterkt wordt wanneer de efficiency hiervan toeneemt. Op deze manier zullen we dus afhankelijk blijven van de verbrandingsmotor zolang deze vanuit individueel perspectief betaalbaar blijft (dit wordt bepaald door enerzijds efficiency en anderzijds brandstofprijs). Aangezien de behoefte aan autovervoer wereldwijd nog steeds sterk toeneemt, is het dus niet te verwachten dat de totale wereldwijde CO2-reductie groot zal zijn door efficiencyverbeteringen in de verbrandingsmotor (tenzij we op hele korte termijn hele grote verbeteringen kunnen realiseren).

Aangezien we op de lange termijn toch naar een werkelijk duurzame vorm van mobiliteit toemoeten (in ieder geval, als we niet terug willen naar paard en wagen) omdat de fossiele brandstoffen opraken, moet er dus nodig geinvesteerd worden in de ontwikkeling van en de benodigde infrastructuur voor alternatieve aandrijvingssytemen voor in de eerste plaats het autovervoer. Stimuleringsbeleid moet er op gericht zijn om nichemarkten van aanzienlijke grootte te creeren voor verschillende duurzame vormen van transport (zoals tweede generatie biobrandstoffen, elektriciteit, waterstof en wellicht andere vormen). Een combinatie van tweede generatie biobrandstoffen en elektriciteit lijkt mij, zoals ik het nu kan overzien, het meest logisch en kansrijk. Zonder diversiteit aan technologieen te stimuleren is de kans op een succesvolle transitie in de toekomst van verbrandingsmotor naar alternatieve systemen zo goed als nihil. Het creeren van nichemarkten voor alternatieven is dus een top prioriteit.